Onderwatercameraman Hugo van Roosmalen: Het is mijn droombaan

Als het aan Hugo van Roosmalen (Boxtel, 1998) ligt zou hij zich het liefst volledig specialiseren in onderwatercamerawerk. Samen met zijn tweelingbroer Arthur en goede vriend Tarzan woont Van Roosmalen in een omgebouwd schip dat in de Oude Houthaven van Amsterdam ligt. Voor iemand die zo op water gericht is de ideale plek om te wonen. Het uitzicht is fenomenaal en de inrichting van het schip doet gezellig en enigszins bohemian aan. De jonge mannen werken alle drie in de filmbranche. 

Tekst: Hugo Rikken

Twee jaar geleden studeerde Hugo van Roosmalen af aan de Filmacademie met de documentaire 'Paul en Paultje' (regie: Hugo Drechsler, 2023). "De regisseur heet ook Hugo en is goede een vriend van me. Na het afstuderen hebben we groen licht gekregen van BNNVARA om een lange versie te maken. Dus dat is heel lekker afstuderen, want je kunt gelijk door", vertelt hij. Drechsler en producent Joey Jansen hebben inmiddels samen een productiehuis opgericht, genaamd 'Mooie Nel'. Ze hebben onlangs financiering gekregen voor een documentaire over jongeren die net uit de gevangenis komen. Van Roosmalen is gevraagd voor het camerawerk.

Voordat de tweede helft van 'Paul en Paultje' werd geschoten, deed Van Roosmalen een opleiding tot beroepsduiker in Noorwegen. Toen de documentaire klaar was, kon hij meteen aan de slag als onderwatercameraman bij 'Expeditie Robinson'. Het Deense bedrijf dat het programma (internationaal bekend als Survivor) produceert, huurde hem in voor de onderwatercamera bij de spellen van alle landen. 


Filmacademie
Van Roosmalen wist al jong wat hij wilde. "We gingen vroeger op vakantie naar Spanje en dan nam ik een GoPro mee. Daar maakte ik filmpjes mee, gewoon als vakantieherinnering. Ik ging dan snorkelen en zwom door van die tunneltjes onder water. Thuis ging ik die filmpjes editen en ik merkte dat ik het heel leuk vond om met beeld bezig te zijn. Tijdens de Havo wist ik al: ik wil cameraman worden. Ik heb toen vol ingezet op de Filmacademie, maar ik werd niet direct aangenomen. Wel kon ik al een vooropleiding en een lichtcursus bij de Filmacademie volgen, waardoor ik al bekend werd met de schoolstructuur en de docenten. Eigenlijk vond ik de Havo helemaal niet leuk, maar omdat ik zo graag naar de Filmacademie wilde, had ik de motivatie om school toch af te maken."
 
Onder water
Tijdens zijn periode op de Filmacademie was Van Roosmalen erg bezig met welke richting hij op wilde als cameraman. Aan het einde van zijn derde jaar kwam hij er achter dat hij onderwatercamerawerk het leukste vindt. Hij onderzocht welke stappen hij moest nemen om te zorgen dat hij zichzelf in die hoedanigheid professioneel kon gaan aanbieden. Een opleiding tot beroepsduiker bleek de passende volgende stap. "Daarbij leer je in de brede zin werken onder water. Je leert met verschillend materiaal te duiken, zowel met een duikhelm als met een volgelaatsmasker. Daarin heb je geen mondstuk voor zuurstof. Dat maakt communiceren via een headset mogelijk", legt Van Roosmalen uit. Onderwatercamerawerk heeft een compleet andere aanpak dan filmen boven water. "Zo heb je naast een onderwaterbehuizing ook waterdichte SDI-bekabeling nodig, zodat de crew boven water ook mee kan kijken. Daarnaast heb je uiteraard de juiste duikuitrusting nodig. Voor elk type duik heb je ander materiaal nodig. Dit alles beperkt de bewegingsvrijheid die je boven water eerder voor lief neemt." 


Compacte setup
Zelf heeft Van Roosmalen een compacte setup samengesteld. "Die bestaat uit een Blackmagic Pocket 6K Pro. Dat is een vrij compacte camera en die heb ik bewust gekozen, want de dikke aluminium behuizing die er omheen zit is veel groter en zwaarder dan de camera zelf. Hoewel het onder water niet per se een nadeel is, maakt zo’n setup het reizen wel ingewikkelder." Daarnaast scoren grotere high-end camera's onder water niet per se beter dan zo'n kleine compacte camera. Boven water hebben mensen een referentie. Maar onder water ziet alles er anders uit. De Blackmagic draait raw en dat is in post goed te graden."

"De bediening van de camera is helemaal handmatig. Alle knopjes worden mechanisch doorgekoppeld. Als je op een knop op de buitenkant van de behuizing drukt, duw je een staafje naar beneden dat weer op het knopje van de camera drukt. Daarom zijn die onderwaterhuizen ook zo kostbaar en van de binnenkant ook kwetsbaar", vertelt Van Roosmalen verder. "Alles wordt op maat gemaakt, voor een specifieke camera met een specifieke lens. Bij een lenswissel zul je ook gedeeltes van de onderwaterbehuizing moeten aanpassen. Bij Expeditie Robinson heb ik helemaal geen tijd voor dat soort wisselingen, dus heb ik gekozen voor een Sigma Art 18-35mm lens die niet ver uitschuift."


Expeditie Robinson 
"Bij Expeditie Robinson zit je in een soort live flow, ondanks het feit dat ik niet verbonden ben met de regie", vertelt Van Roosmalen. "Het is een meercamera setup met boven water acht camera's. Onder water is een aantal GoPro's op vaste punten geplaatst. Ik ben de enige die met een camera rondzwemt. Dat betekent dat ik shots moet maken van de deelnemers van beide teams. Meestal begin ik boven water. Dan zie ik de teams aan komen rennen in de zee en dan kan ik al zien wie er een kleine voorsprong heeft. Dan ga ik daar eerst heen. Zodra die eerste deelnemer weer terug zwemt, ga ik naar het tweede team en dat wissel ik zo af. Onder water is het vaak mooi om lekker wijd te draaien en dan dicht op je onderwerp, want in het water wordt het al gauw troebel. Als je veraf draait zie je weinig. Maar omdat de deelnemers het zwaar hebben tijdens zo'n spel is het fijn om toch een beetje te kunnen inzoomen op een verbeten gezicht."

De spellen in het programma worden van tevoren getest en Van Roosmalen zorgt altijd dat hij daarbij aanwezig is: "Dan ga ik zonder camera in het water liggen om te kijken hoe dat spel wordt gespeeld en waar de moeilijkheid zit, waar iets snel of langzaam gaat. Want op de draaidag zelf moet ik op het juiste moment op de juiste plek zijn. Verschillende landen hebben verschillende teams. In sommige landen wordt het spel gespeeld met atletische, goed getrainde mensen. De Nederlandse teams zijn over het algemeen toch ietsje minder gemotiveerd dan die atleten, die echt willen knallen."

Aansturing en tijd
Bij Expeditie Robinson draait Van Roosmalen zelfstandig, zonder directe aansturing naar regie. In andere situaties waar dat wel gewenst is, draagt hij een volgelaatsmasker met een headset erin, zodat er twee kanten op gecommuniceerd kan worden. De duiker is dan met kabels verbonden aan een intercom. "Focussen onder water doe ik altijd handmatig, want autofocus werkt vaak niet als het water ook maar een beetje troebel is. Dat is net als draaien met veel rook. De autofocus snapt dan niet waar 'ie scherp op moet stellen. De Blackmagic heeft geen lange accuduur en dat is een groot nadeel. Als de accu leeg is, moet je de behuizing schoon en droog maken, de camera eruit halen, dan pas de accu wisselen en weer terug het water in. Dat kost tijd. Daarom gebruik ik de batterygrip, waarmee de camera drie keer zo lang meegaat. Verder zit er een Atomos Ninja monitor in met eigen accu en een SDI converter. Anders dan bij filmen op land, moet bij mij alles in de behuizing passen."

Advies
Van Roosmalen heeft ingezet op onderwatercamerawerk als specialisme en doet daar ook nog steeds trainingen en cursussen voor om zijn vaardigheden bij te slijpen. Hij is in staat om bij een productie advies te geven over wat er komt kijken bij een onderwatershoot. Niet alleen technisch, maar ook wat er allemaal mogelijk is en hoe dat te bereiken. Vorig jaar heb ik een korte film gedaan, waarvoor we in Den Helder in een duiktoren hebben gedraaid. Het is een toren van negen meter diep en daar wilden ze een shot draaien waarin iemand naar de bodem zonk. Ik heb toen geadviseerd om dat niet te doen met de actrice, maar met iemand die daarvoor is getraind. We hebben dat toen een Nederlandse freedivester gevraagd. Zij was heel comfortabel onder water. Daarbij heb ik toen de afkijk gebruikt voor de regisseur en de DOP. Ik was ingehuurd als onderwater cameraoperator. Zij konden mij heel nauwkeurig aansturen. Tijdens mijn opleiding tot freedive-instructeur op de Filipijnen, waar ik vier maanden ben geweest, heb ik geleerd hoe ik anderen kan begeleiden in hun voorbereiding op onderwatershoots. zodat ze zich comfortabeler, veiliger en zelfverzekerder voelen onder water."

Droombaan
In een ideale wereld zou Van Roosmalen onderwatercamerawerk doen bij grote natuurdocumentaires, zoals ze die bij de BBC maken. “Het leukste aan cameraman zijn, is dat je de wereld over mag om dingen vast te leggen. En dat ook nog eens onder water...ja, dat is gewoon mijn droombaan. Het filmen van de onderwaterspellen is ook echt heel leuk. Natuurdocumentaires zijn meer van de lange adem. Die spellen, dat is echt actie. Boven water zijn die spellen al intens, maar onder water is er voor veel mensen een soort van mentale paniek en dat zie je meteen terug in hun ogen. Dat levert kostelijke beelden op."


Zwart-wit 
Op de website van Hugo van Roosmalen staat een filmpje dat hij heeft geschoten van een vriend van hem die freediver is. Opvallend is dat het filmpje in zwart-wit is. "In zwart-wit wordt de diepte extra oneindig, want het loopt weg naar zwart. Dat geeft het gevoel dat het nog dieper is. Dat is de kunst van iets juist niet laten zien. Iemand zwemt naar beneden en op een gegeven moment verdwijnt hij in het zwart. Dat is veel spannender dan wanneer het donkerblauw zou zijn. Kijkers vinden het angstiger als het een zwart gat is waar je in verdwijnt."

Dat Van Roosmalen van zwart wit houdt, blijkt ook in de eerder genoemde afstudeerfilm die hij maakte met zijn naamgenoot Hugo Drechsler. De documentaire 'Paul en Paultje' is geheel geschoten in zwartwit. Dat was een bewuste keuze. De film werd gedraaid op de RED Monochrome, die alleen maar zwart-wit opneemt. Dat maakt de keuze ook onherroepelijk. Meestal als filmmakers een film zwartwit willen, dan draaien ze in kleur en halen ze in post de saturatie weg. Dat is hier duidelijk niet gebeurd. "Het plaatje van de RED Monochrome is prachtig. Er zitten helemaal geen filters voor de sensor. Normaal heb je voor elke kleur een filter en iedere laag glas verandert iets aan het beeld. Bij deze camera heb je dat niet. Als je inzoomt op het beeld blijft het haarscherp. En dat is ook echt de look die we wilden voor die film. Een heel scherp en rauw beeld neerzetten van die mannen. Je krijgt door het monochrome plaatje een focus shift. Je kijkt veel meer naar de getekende gezichten van de hoofdpersonages."

"In het voorstadium van de film heb ik aan de regisseur voorgesteld om het in zwart-wit te doen. Ik heb het niet gepusht, maar het bij hem gelaten. Toen begon hij met het maken van foto's van de personages en dat deed hij in zwart-wit. Daardoor werd het idee aangewakkerd in zijn hoofd. Uiteindelijk hebben we besloten om het zo te doen. Het was in eerste instantie een korte afstudeerfilm. Toen we in overleg waren met de omroep om er een langere versie van te maken voor televisie, vroegen ze of het dan in kleur kon. Wij hebben toen gezegd dat dat niet kon, omdat we dan het eerste deel ook helemaal opnieuw zouden moeten doen. Dus hebben we min of meer afgedwongen dat het helemaal zwart-wit kon."

Wensen
Op de vraag wat hij als cameraman het liefst zou doen, geeft Van Roosmalen aan dat een combinatie van fictie en documentaire hem ideaal lijkt. "Wat ik zo mooi vind aan die onderwaterdocumentaires is dat ze soms hele rigs bouwen onder water om bijvoorbeeld een timelapse te maken met een beweging erin. Dus bouwen ze een soort dolly op rails onder water. Ik ben me ervan bewust dat dit soort camerawerk een beetje niche is, maar als ik de kans zou krijgen is dat wel een kant die ik op zou willen."


"Wat natuurdocumentaires betreft zou ik het leuk vinden om te experimenteren met allerlei technieken. Zo zag ik bijvoorbeeld 'Puff: Wonders of the Reef' (Nick Robinson, 2001). Dat gaat over eigenlijk alles wat klein is in de koraalwereld. Vaak zie je in onderwaterdocumentaires juist het grote, de walvissen en dergelijke. Nu zie je een heel klein visje dat tussen het koraal leeft. En je ziet het van heel dichtbij, echt op microniveau. Er is veel gefilmd met een probelens. Dat is een hele lange dunne lens, uiteraard ook weer in een speciale onderwaterbehuizing, die door kleine gaten tussen het koraal kan. Puff is een heel grappig bol puffervisje dat leeft in het Great Barrier Reef en de documentaire is gefilmd vanuit het perspectief van de vis. De shots zijn prachtig. De camera gaat achter het visje aan. Technisch heel goed gedaan. Maar goed, ik weet ook nog dat ik de Bond film 'Casino Royale' keek, toen ik een jaar of vijftien was en daarin zit een scène waarin ze vastzitten in een lift onder water. Dat soort dingen lijkt me ook fantastisch om te doen."