De uitrusting van Ruben Stolk: 'Ik ga er altijd blanco in'

In onze serie 'De uitrusting van' vertelt een professional over het vak en het materiaal waarmee hij of zij graag werkt. De beurt is aan freelance ENG geluidstechnicus & audio-nabewerker Ruben Stolk: "Een beetje meer dit, een beetje minder dat. Ik ga altijd door tot het helemaal goed is."

Tekst: Hugo Rikken

Toen Ruben Stolk een jaar of vijf oud was, nam zijn vader hem mee naar de studio waar De Film van Ome Willem werd opgenomen. Ruben zag al die camera's en hoe de show werd opgenomen en wist toen één ding meteen: dat wilde hij ook! Stolk senior werkte als technicus bij de NOS (later NOB) en stak zijn zoon daarmee op jonge leeftijd aan. Hij nam voor zijn werk BCN-machines en later Betacam SP- en Digibeta-machines mee naar huis. "Dat vond ik machtig interessant", vertelt Ruben nu. "Dan had hij een oscilloscoop staan. Man, wat was dat mooi. Ik bleef maar vragen stellen. 'Ik neem je wel een keer mee naar het Mediapark', zei hij toen. Daar werkte hij in de meetkamer en deed hij het onderhoud van allerlei studiomachines. Als tijdens een live uitzending de televisie op 'zwart' ging, dan ging bij ons thuis mijn vaders pieper af. Hij hing dan direct aan de telefoon of moest meteen naar het Mediapark om de zaak weer aan de gang te krijgen."



Verdiepen
Toen Ruben Stolk zeven jaar werd kreeg hij van zijn ouders een grote gettoblaster. "Daar zat een microfoontje in en als ik hem dan dicht bij de speakers neerzette dan kon ik de plaat van Bert en Ernie in de woonkamer opnemen", vertelt hij. "Zo kon ik die ook boven op mijn eigen kamer luisteren. Maar we hadden een parkiet en die floot overal doorheen. Ik werd boos op dat beestje. Ik heb ergens nog een opname waarop ik mezelf hoor zeggen: 'Stil nou Coco!'." Bij het kijken naar films en series op televisie merkte Stolk, wanneer hij het geluid zachter moest zetten, dat de audio de film eigenlijk droeg. "En op m'n kamer zat ik vaak een beetje te klooien met m'n stereo. Zo kwam ik er ook achter dat je de eindtrap opblaast als je te veel speakertjes op een eindversterker zet. Mijn vader heeft me toen uitgelegd over serieel en parallel en hoe dat allemaal werkt. Ik ben me daar toen steeds meer in gaan verdiepen."

Zelf leren
Stolk mocht met zijn vader mee naar het werk om te zien hoe televisie gemaakt wordt. Ook naar de set van de eerste Big Brother-serie. "Ik kwam daar binnen en zag die domecamera's. Er stond een Mackie Universal tafel. De technicus drukte op bepaalde knoppen en ik zag al die faders gaan, geautomatiseerd. De technicus legde me uit wat je met die mengtafel allemaal kon. 'Met die knop hoor je Ruud in de woonkamer en zo hoor je Bart in de badkamer.' Wauw, wat vond ik dat vet! Ik krijg er nu nog kippenvel van. Dat wilde ik ook!" Zo kwam het dat Stolk naar The School of Audio Engineering (SAE) in Amsterdam wilde. Dat bleek echter onmogelijk duur. Op aanraden van zijn vader ging hij daarom het vak maar zelf leren. Hij nam een oude afgeschreven mengtafel mee naar huis om mee te oefenen en ging Elektronica studeren, waardoor hij een theoretische basis legde. "Ik heb nog overwogen om daarna HTS te gaan doen, maar heb er uiteindelijk voor gekozen om meteen het vak in te gaan en het gaandeweg verder te leren. Mijn eerste baan was als Field Engineer bij muziekzender The Box."

Spons
Vervolgens werkte Stolk een tijd bij AEI Reditune (later DMX Music). "Daar maakten we in-store commercials. Je hoort ze nog steeds, bij de HEMA bijvoorbeeld. Nog steeds dezelfde tune met dat fluitje. Daar heb ik er 'duizenden' van gemixt. We kregen ook allemaal voice-overs over de vloer, zoals Martin Schuitema, Peter Teekamp, Barry Paf, Pepijn Bierenbroodspot en Tanneke Hartzuiker. Zij spraken bij mij allemaal commercials in voor zowel radio als voor in-store. Ik vond dat helemaal geweldig, werken op een ouwe Akai DD 1500. Op een gegeven moment ging die stuk en maakten we de overstap naar Pro Tools. Daar leerde ik toen mee werken. Als je een jaar of twintig bent, neem je dat op als een spons."

Stilte op de set
Na vier jaar bij DMX had Stolk er genoeg van om de hele dag in een donker hol te zitten. Het liefst wil hij dingen maken met beeld erbij en in 2004 kwam hij via een open sollicitatie terecht bij United. "Ik had gesolliciteerd naar een functie bij postproductie, maar kreeg een telefoontje met de vraag of ik ENG geluidsman wilde worden. Ik had daar eigenlijk nog nooit van gehoord. Ik kende wel de camera's in de studio, multicam dus, maar ENG was helemaal nieuw voor mij. Ik werd ingewerkt door Hans Duran. Hij pakte zo'n SQN mixer en zei: 'hier werken wij mee'. Nou, ik was een grote mengtafel gewend. Nu moest ik het veld in met een klein mixertje, twee zenders en een hengel. En dat moest dan naar twee kanalen worden gemixt die via een multikabel de camera ingingen.

Het oogde voor mij in eerste instantie amateuristisch, maar ik vond het heel leuk omdat ik aan de basis van het maken van een programma stond. Dat wilde ik goed doen. Ik dacht toen ook weer aan dat parkietje dat vroeger thuis door mijn opnamen heen zat te fluiten. Nu mocht ik echt zeggen: stilte op de set!"

Alleen ENG
In 2006 kreeg Stolk de mogelijkheid om ook audionabewerking te gaan doen voor Limited Label. Het feit dat Stolk zowel ENG geluid als nabewerking kon doen, maakte hem een interessante kandidaat. "Ik kwam er daar alleen achter dat ik audionabewerking niet zo leuk vond. Dat zat 'm ook in de tijdsdruk. Alles moest binnen zoveel uur klaar zijn, want er is voor zoveel uur betaald. Ik hou ervan om aan een klus te werken totdat het goed is, niet totdat de voorgeschreven tijd voorbij is. Vaak staat er zo'n vier uur voor de nabewerking van een programma. Ik ben vaak toch wat langer bezig, omdat ik de rust wil hebben en het echt netjes wil doen. Nou, binnen zo'n bedrijf werkt dat natuurlijk niet. Dus toen heb ik aangegeven dat ik alleen ENG wilde doen."

Na verloop van tijd kreeg Stolk steeds meer verantwoordelijkheden. "Bij de eerste serie van Het Perfecte Plaatje was ik betrokken bij hoe we dat qua audio gingen oplossen. Destijds kregen we te maken met het 'los van de camera draaien' en dan moest de timecode gesynct worden. Bij Facility House (voorheen Limited Label, red) werd dat toen heel groot aangepakt. Ik werd daarbij omgedoopt tot hoofd ENG geluid en ik mocht andere jongens opleiden."

Studiotuinhuis
Stolk bleef twaalf jaar bij hetzelfde bedrijf werken. In 2017 kreeg hij een burn-out met flinke hartproblemen. Artsen adviseerden hem te stoppen met werken. Na een paar maanden thuis te hebben gezeten raadde zijn vriendin hem aan om het werk op freelancebasis te gaan doen. Meerdere collega's hadden hem dit al geadviseerd en de wetenschap dat zijn vriendin pal achter hem stond gaf net het extra zetje om de knoop door te hakken. "Ik ben het gaan doen. Dan gaan er deuren open. Ik had nog mijn eigen mengtafel en er kwamen klanten voor wie ik programma's mocht mixen. Ik had mijn studio boven in de enige vrije kamer. Toen werd mijn meisje zwanger en hadden we die kamer nodig. Mijn schoonvader stelde voor om een tuinhuis te bouwen in de tuin. We hebben er een zogenaamde zwevende kamer ingebouwd. Die maakt zo min mogelijk contact met de buitenkant en qua audio is het dus praktisch dood."

Avid Digidesign
Dit interview vindt plaats in de studio die Stolk met zijn schoonvader heeft gebouwd. Om het interview op te nemen wordt een Zoom H6 gebruikt, waar Stolk zijn Schoeps CMIT 5U microfoon op hengel inplugt, want hij vindt goed geluid belangrijk. Stolk wijst op zijn mengtafel. "Deze Pro Control main unit is de allereerste gemotoriseerde tafel van Avid Digidesign. Die heb ik al achttien jaar. Deze unit van Digidesign werd vanaf 2010 niet meer ondersteund, want er kwam een andere taal om met de hardware te communiceren: EUCON. Ik ben daarom heel lang op een oude versie van Pro Tools blijven werken. Maar op een gegeven moment mis je ontwikkelingen en draaien bepaalde nieuwe plugins niet meer. De enige oplossing leek om de Pro Control weg te doen en Avid's eigen hardware te kopen. Maar ja, er was een kleine op komst, daar had ik het geld helemaal niet voor."

En toen, terwijl Stolk al bezig was om voor een potentiële koper de maten van de tafel op te nemen, ontving hij een bericht met de tekst: Bring your vintage Digidesign equipment back to life. Het was afkomstig van Neyrinck, een software developer uit de Verenigde Staten, die op dat moment bezig was om Digidesign tafels via MIDI te laten werken met de nieuwste Digital Audio Workstations. "Ik heb de koper op Marktplaats meteen gezegd dat het niet doorging omdat ik dit wilde proberen. Als het niet zou lukken, dan was hij de eerste die het zou horen. Gelukkig begreep hij het."

Full access
Stolk moest een demo downloaden van het programma dat werd ontwikkeld. Dat werkte niet meteen. Daarom ging hij mailen met developer Joshua in San Francisco. Toen hij hoorde dat Stolk een Pro Control tafel had, was hij blij verrast. Die had hij zelf niet. Ze facetimeden in de avonduren. Via TeamViewer gaf Stolk Joshua full access tot zijn systeem. "Dus hij zette al die beta-zooi op mijn systeem en ging van alles uitproberen. En ik kon dat op mijn scherm volgen. Zo zat ik ineens midden in een omgeving van het programmeren van de vertaalslag van EUCON naar MIDI en terug. Ik zag de muis overal naartoe gaan. Ook zag ik ineens de faders heen en weer bewegen. Ik weet niet precies wat hij deed, hij zat ondertussen te programmeren. In één keer werkte het. Toen kreeg ik de beta-versie om alvast mee te spelen, terwijl hij het programma finaliseerde. Toen het klaar was kon ik de uiteindelijke versie downloaden. Toen heb ik meteen de Pro Control uitgebreid met een Dolby Surround Edit Pack en ben ik van 8 naar 16 faders gegaan middels een extra fader pack."

Werkwijze
Vooralsnog werkt Stolk voor 85% van zijn tijd als freelance geluidsman, maar wellicht gaat hij in de toekomst meer postproductie doen. "ENG betekent vaak lange dagen en met een jong kind thuis vind ik het prettig om meer thuis te zijn. Als freelance audionabewerker kun je meer je eigen werktijden bepalen", geeft hij aan. Op de vraag wat zijn werkwijze is bij het nabewerken geeft Stolk aan dat het van klus tot klus verschilt. "Ik ga daar altijd blanco in. Het is niet elke keer dezelfde soep die je maakt. Zelfs als het afleveringen van eenzelfde programma betreft, benader ik het elke keer met een frisse blik. De mix ziet er ook nooit hetzelfde uit. Dan heb ik andere plugins gebruikt, want dat wordt dan als het ware gevraagd door de opname. Ik vind het belangrijk dat de voice-over mooi in balans is met de andere stemmen die je hoort. Er zijn genoeg mensen die overal gewoon een compressor op gooien en met allerlei presets per situatie werken. En dan kan het er wel weer mee door. Dit gebeurt vaak als er geen audionabewerking is bij een productie. Nou, ik ga elke keer door tot het goed is. Een beetje meer dit, een beetje minder dat. En dan ga ik nog eens luisteren, totdat het helemaal naar mijn zin is."

Audio-nerd
Stolk werkt als ENG geluidstechnicus voor onder andere Klaas Kan Alles, ZappSport, Huizenruilers, De Alleskunner, Expeditie Armoede, Brugklas, H3L en Het landje van Tim en nog meer. Postproductie doet hij voor onder andere Apenheul, De Mooiste Wegen, Snaakse Streken, Buitengewoon Wonen en een Queen Forever documentaire. Onlangs heeft hij een documentaire over Addy van den Krommenacker gemixt voor AVROTROS. Regisseur Dirk-Jan van den Aardweg heeft de film zelf gedraaid, zonder geluidsman. Die werkwijze brengt concessies met zich mee, vooral wat betreft het geluid. "Zo was er op een gegeven moment bij één van de twee zenders het kabeltje kapot. Of ik de audio toch nog kon fixen. Of een gesprek waarbij alleen Addy een zender heeft en een ander personage alleen via de frontmic binnenkomt. Voor mij is het dan een uitdaging om het toch hetzelfde te laten klinken. Ik zit dan als een echte audio-nerd waveforms met elkaar te vergelijken, met clipgain te prutsen en dan de galm te verwijderen. Dat soort dingen. Er miste zelfs een stukje tekst helemaal en dat heeft Addy toen op zijn telefoon ingesproken en geappt. Zelfs dan lukt het nog vrij aardig om dat gelijk te trekken."

Soundfx
Stolk heeft natuurlijk ook een uitgebreide library met soundfx en schept er genot in om de juiste geluiden bij een scène te zoeken, zeker als er helemaal geen geschikt geluid is opgenomen. "Dan zie je een fiets van de berg afkomen en dan zoek ik er dat derailleur-geluid bij. Heel zachtjes 'rrrrrr, rrrrrrr'. En dan met de panning mee gaan van links naar rechts. Of als er foley nodig is, dan ga ik dat gewoon zelf hier in mijn studio opnemen. Sommige geluiden moet je echt buiten gaan opnemen, want in libraries hoor je bijvoorbeeld mensen op een markt Spaans of Italiaans praten. Dat kun je hier niet gebruiken natuurlijk. Je wil ze horen roepen: verse vis! Ideaal zou zijn om voor programma's ENG geluid te doen en het daarna zelf af te mixen, maar dat komt maar heel af en toe voor. Dat zou ik wel vaker willen doen."

"Toevallig werd ik vandaag benaderd met de vraag of ik morgen kan draaien voor Flikken Maastricht. Drama is nog een nieuwe tak van sport voor mij. Ik heb wel veel scripted reality gedaan, maar echt een film of dramaserie lijkt me ook erg leuk om te doen, zeker ook qua nabewerking. En ook dingen zoals die documentaire over Addy van den Krommenacker, dat zou ik ook graag meer doen. Maar dan wel graag in mijn eigen studio. Daarin weet ik precies hoe alles werkt en als ik iets aflever dan weet ik dat het goed klinkt."