Vier Amerikaanse SNG's: de iconen van VTM Nieuws

Op 1 februari 1989 werd het Vlaamse televisielandschap wakker geschud met de komst van de eerste commerciële tv-zender, de Vlaamse Televisie Maatschappij (VTM). De komst van vier VTM-satellietwagens vanuit de USA veranderde het medialandschap in Europa rigoureus!

Tekst: René Henkes - Foto's: René Henkes, Johan Harmeijer en Kresten Coremans 

Na twee jaar voorbereiding door diverse uitgeversmaatschappijen konden in Vlaanderen de uitzendingen van VTM starten onder de bezielende leiding van programma-directeur Guido Depraetere en adjunct-directeur Mike Verdrengh. Beiden waren afkomstig van de publieke omroep BRT en hadden hun sporen al ruimschoots verdiend, zowel voor als achter de schermen van radio en televisie. Dat het duo Guido & Mike de zaken heel anders zou gaan aanpakken dan bij hun voormalige werkgever (een van de redenen waarom zij waren vertrokken bij de publieke omroep) werd al snel duidelijk bij de komst van VTM Nieuws. Want de komst van vier VTM-satellietwagens vanuit de USA had grote invloed op het Europese medialandschap.

Ware ontdekking
Hoe ga je als nieuwe commerciële omroep de strijd aan met de traditionele publieke omroep als het over de nieuwsvoorziening gaat? Dat was voor de beide directeuren eigenlijk al geen vraag meer na een rondreis door de Verenigde Staten. Beide mannen zagen daar hoe men in dat land nieuws bracht. Een totaal andere manier van werken dan we tot dan toe in Europa zagen. O.a. het gebruik van satellietwagens was een ware ontdekking! Gaan naar waar het nieuws zich voltrekt en daar live verslag van kunnen doen. Bovendien kon met deze manier van werken ook een ander obstakel omzeild worden in Vlaanderen. De BRT (de voorloper van het huidige VRT) had een landelijk straalverbindingsnetwerk ter beschikking waarvan VTM geen gebruik mocht maken. Hierbij kwam nog het feit dat zendvergunnin-gen buiten de BRT een monopolie waren van het toenmalige RTT-Belgacom. Er werd dus al snel voor satellietverbindin-gen gekozen. Na de enthousiaste verhalen en ervaringen van Mike en Guido werd vervolgens de toenmalige technisch directeur naar Amerika gestuurd om vier satellietwagens te configureren en te kopen. Ondertussen werd met RTT-Belgacom een overeenkomst gesloten dat de zendapparatuur hun eigendom bleef en dat VTM deze op haar beurt zou huren. Dit gold uiteraard niet voor alle andere apparatuur aan boord van de wagens.

Verenigde Staten
Na de rondreis van beide directeuren door de Verenigde Staten, waarbij ze een kijkje namen bij diverse grote en kleinere televisiestations om ideeën op te doen over hoe VTM eruit zou moeten zien, moesten er dus vier satellietwagens komen. De technisch directeur mocht hier een flink bedrag aan uitgeven, zo'n $ 1.000.000 per wagen. Waarom de vier trucks uiteindelijk in de VS werden aangeschaft? In Europa was er op dat moment nog weinig ervaring om dergelijke wagens op te bouwen. In de Verenigde Staten waren ze al veel verder met de satelliettechniek en bouwde men deze wagens in serie. Ze konden ze bij wijze van spreken 'direct uit voorraad' leveren. Uiteindelijk zijn de vier trucks aangeschaft bij een bedrijf in Florida.

Centraal
Toen de wagens eenmaal verscheept waren naar België, was het oorspronkelijke idee om deze, net zoals in de VS, decentraal te stallen: één in Brussel, één in Belgisch Limburg, één in Antwerpen en één ergens voor de regio Oost- en West-Vlaanderen. Maar ja, België is nu eenmaal niet zo groot als de VS en aangezien men vanaf de VTM-thuisbasis te Vilvoorde zo ongeveer iedere hoek van het land binnen het uur kon bereiken, werd het idee van spreiding al snel overboord gegooid. Alle vier de wagens werden gewoon vanuit Vilvoorde op pad gestuurd. Dit had ook meteen het voordeel dat meerdere wagens op pad konden voor hetzelfde nieuwsitem. Een goed voorbeeld hiervan was een ontvoeringszaak waarbij een wagen bij het ouderlijk huis, een wagen bij de rechtbank en nog een wagen op de plaats van een persconferentie stonden opgesteld.

Intenser
Met de komst van de vier Volvo's, die allen onder de naam 'Spacelink Satellite Communications' rondreden, werd het nieuws zoals men dat tot dan toe gewend was ineens veel intenser. Waar de BRT nog volop gebruik maakte van straalverbindingen van RTT-Belgacom, deed de VTM dit via satellietverbindingen. Voor VTM was er wel de verplichting om een volledige satelliettransponder van 36MHz te huren bij datzelfde RTT-Belgacom. Hierop kon één PAL-FM gemoduleerd videosignaal verstuurd worden met twee audiokanalen. Nu was de concurrentie van de publieke omroep ineens daar waar het nieuws gebeurde met een compleet ingerichte satellietwagen waarin een technicus ter plekke de videomontage kon doen, naast het verzorgen van de uplink. De BRT was er niet echt heel blij mee. De kijker was dit duidelijk wel en zorgde voor een flinke verschuiving van de kijkcijfers. Mede door het gekozen tijdslot van het VTM Nieuws, dat een half uur eerder begon dan bij de publieke omroep.

Acht minuten
Het toenmalige team van VTM SNG-uplinkers bestond uit acht technici - een mix van hoogfrequent specialisten en tv-technici. Met de aanschaf van de vier wagens werd feitelijk de basis gelegd van het live ter plaatse gaan bij grote en kleine gebeurtenissen die snelheid vergden. Na aankomst op locatie stond het hele spul binnen acht minuten gebruiksklaar! Het werd zelfs zo'n succes dat de wagens en bijbehorende technici op vraag vanuit de markt ook werden uitgeleend en/of verhuurd aan televisiezenders in de rest van Europa. Zo wisten de grote Amerikaanse zenders als ABC, CNN, CBS de weg naar Vilvoorde al snel goed te vinden. Zij kenden het werken met dit soort wagens uiteraard vanuit hun thuisland, maar ook RTL Deutschland, VOX, ZDF, TF1 waren vaste klant.

Tijden veranderen
Uiteindelijk hebben de vier wagens ruim tien jaar hun werk mogen doen. Een afschrijving van ongeveer $100.000 per jaar, per wagen dus! Je kunt het je bijna niet voorstellen in de wetenschap dat een gemiddelde bestelbus ombouwen tot satellietwagen tegenwoordig nog geen vijf ton hoeft te kosten met alles erop en eraan. Tijden veranderen.

Nieuw leven
Zoals hierboven beschreven was de afschrijving best hoog, maar gelukkig konden de vier wagens na hun werkzame leven bij de VTM goed verkocht worden aan andere partijen, waaronder in Nederland. Bedrijven als 2-SAT Europe BV, Multi-Link en het Belgische Media House hebben er nog heel veel plezier van. De Amerikaanse bouwers van de carrosserieën hebben zeer degelijk werk afgeleverd, waardoor deze, vaak voorzien van een nieuwer vrachtwagenonderstel, anno 2026 nog altijd volop in gebruik zijn.

Dit artikel is mede tot stand gekomen dankzij Kurt Galens, Johan Harmeijer en diverse volgers van de Facebookpagina Radio- en Televisievoertuigen / Broadcastvehicles.