Willem van Oranje De Musical: Theater 2.0

Voor de musical Willem van Oranje werd in Delft het Prinsentheater opgebouwd, speciaal ontworpen voor de technische en scenische eisen van de productie. Achter de voorstelling schuilt een omvangrijke technische operatie waarin decorwissels, bewegingen en effecten tot op de milliseconde nauwkeurig worden uitgevoerd. Een mix van theater en film, die bezoekers het verhaal in trekt. We spraken er nog voor de première over met technisch producent Rudy Vorstenbosch, stage manager Michael Knoester en assistent technisch producent Robert Nieuwenhuis.

Foto's: Danny Kaan en Creative Flow

Een draaiende tribune van zo’n tweehonderdduizend kilo, zo’n vijfhonderd vierkante meter projectieoppervlak, ruim twaalfhonderd vierkante meter aan high-res led-video, een meedraaiend geluidssysteem, bijna een miljoen liter water in de scènes, zeshonderd vierkante meter aan bewegende vloeren, 672 geautomatiseerde lichtarmaturen en zo’n drieduizend vierkante meter aan scène oppervlakken. En dat dan ook nog allemaal op een plek waar anderhalf jaar geleden niets anders  te zien was dan een kale vlakte bij het terrein van de TU in Delft. Er is in de tussenliggende tijd dus nogal wat gebeurd om de musical over de Vader des Vaderlands te realiseren.

Zware opgave
Iemand die er werkelijk alles over kan vertellen is Rudy Vorstenbosch, die als technisch producent bij de productie werd gehaald, maar feitelijk veel meer gedaan heeft dan de technische productie van de voorstelling alleen. “Eigenlijk waren het twee projecten ineen”, vertelt hij na een korte rondleiding over de immense set van Willem van Oranje. “We hadden de productie zelf, maar moesten ook de hele bouw van het Prinsentheater coördineren, begeleiden en – waar nodig – bijsturen. Toen ik gevraagd werd om eens te komen praten, waren er eigenlijk alleen een maquette en een basisschets van de gewenste opzet. Een streefdatum was er nog niet echt, maar werd uiteindelijk gesteld op 8 februari. Dat zorgde wel voor wat ongeloof én voor de wetenschap dat het een zware opgave zou gaan worden. Een gedetailleerde planning, goede afspraken en strakke opvolging daarvan hebben dat uiteindelijk doen lukken.”

Heipalen
Het meest uitdagende was wel het feit dat er nog geen theater stond op de plek waar de voorstelling gerealiseerd moest worden. Waar nu het immense modulaire bouwwerk van SPANTECH staat, was niks. Vorstenbosch: “Normaal bedenk je een voorstelling voor op een bepaalde locatie. Dat was op papier nu ook zo, alleen moest die locatie tegelijkertijd ook nog gebouwd worden. Terwijl hier de koppen van de heipalen gesneld werden, waren ze bij Brandwacht in Utrecht de decorstukken al aan het afronden. Toen de tent hier eenmaal omhoogging, waren we alle technische tekeningen al aan het afronden en objecten aan het voorbereiden zodat het hier naartoe kon komen. Het liep allemaal tegelijkertijd.”

Logistieke uitdaging
Het was voortdurend puzzelen geblazen en dat is ook wel logisch als je de meer dan dertig verschillende decors en alle scènes in het Prinsentheater ziet. Op het ene moment ben je op een enorm slagveld, even later sta je in de nagebouwde Prinsenhof of op de markt in Delft. “We hebben echt ontzettend veel decor, met name ook aan die marktzijde”, vertelt stage manager Michael Knoester. “Het is echt een logistieke uitdaging, ook tijdens de voorstelling zelf. Extra ruimte was wat dat betreft geen overbodige luxe geweest.” 

Draaien
Het puzzelen ging verder met de enorme draaiende tribune die in het Prinsentheater geplaatst is. Hij biedt plek aan ruim elfhonderd bezoekers en wordt aangedreven door 24 motoren. Tel daarbij op dat ook de videoprojectieschermen én het geluidssysteem ronddraaien en het moge duidelijk zijn dat de uitdaging flink was. Naast de projectieschermen zijn er qua video ook ledschermen (zo’n twaalfhonderd vierkante meter) die er mede voor zorgen dat de voorstelling veel verder gaat dan theater alleen. Videoprojecties gaan over in decors en door die wonderlijke combinatie van film en theater wordt het publiek helemaal in het verhaal getrokken. “Toen ik aan boord kwam waren ze net begonnen met de staalproductie voor de tribune, dat de tribune draaiend werd was toen al een feit. Destijds was nog wel de bedoeling dat we met ledschermen zouden gaan rondrijden, maar later zijn daar dus de bewegende projectieschermen voor in de plaats gekomen”, legt Vorstenbosch uit. 

Grootste
Het project Willem van Oranje is immens. Ook voor mannen als Rudy Vorstenbosch, Michael Knoester en de ook aangeschoven Robert Nieuwenhuis, die al talloze grote producties hebben gerealiseerd in hun carrière. “Voor mij is het absoluut het grootste dat ik ooit gedaan heb”, geeft Knoester aan. “Ik ben vooral standaard theaters gewend. Dit is wel echt een andere manier van denken. Je gaat steeds van set naar set, dus je moet iedere keer voorlopen. Er zitten best wel wat snelle changementen in, ook tijdens stille scènes, dus je kijkt steeds naar hoe je dingen zo stil mogelijk krijgt. Het is heel anders, maar eigenlijk ook leuker, omdat je nu eenmaal veel meer kan. Ook tijdens de voorstelling is het puzzelen trouwens. Er lopen 37 figuranten rond, 35 acteurs, acht kledingroutes. Mijn team bestaat ook uit een man of tien. Dat betekent dat er bijna honderd mensen rondlopen tijdens de voorstelling. Dat moet allemaal op het juiste moment in en uit het zicht van het publiek zijn.”

Film
Assistent technisch producent Robert Nieuwenhuis beleefde in het hele traject wel wat flashbacks naar zijn tijd als technisch producent van Soldaat van Oranje, geeft hij aan. “Dat was heel wat anders. Bij Soldaat van Oranje hadden we geen idee wat we gingen doen en moest je alles voor het eerst uitvinden. Hier werken we overigens met dezelfde decorontwerper (Bernard Hammer, red.). Je merkt wel dat het bij deze productie ook een manier van anders denken is. Regisseur en scriptschrijver Theu Boermans doet ook veel film. Film en theater…het was zijn droom om die twee liefdes hier bij elkaar te brengen. Hij heeft dingen geprobeerd die niet gelukt zijn, maar ook heel veel dingen die echt waanzinnig goed zijn.” Michael Knoester: “Het correspondeert allemaal met elkaar. We geven ook cues aan acteurs. Je ziet op video iemand op een paard aankomen en afstappen achter een bosje. Dat bosje staat dan ook daadwerkelijk op de set en daar stapt vervolgens een acteur achter vandaan. Zo loopt het allemaal in elkaar over. Als de timing dan goed is, heb je echt het idee dat je het voor je ogen ziet gebeuren. Theu kan dat als geen ander bedenken.” Robert Nieuwenhuis beaamt dat:  “In een normaal theater zit je in een scène en ga je vervolgens naar een volgende scène. Dan weet het publiek dat het soms even moet wachten tot alles klaarstaat. Hier kunnen we nu alles de hele tijd consequent laten doorlopen. Het is één lopend verhaal waar je als toeschouwer ingezogen wordt. Het maakt niet uit als zij achter de schermen aan het changeren zijn….het verhaal loopt gewoon door. Het is wat dat betreft echt een compleet andere beleving, het valt nergens stil.”

Samen
Al die mensen, alle techniek én de partijen die daar bij horen. Het moest allemaal bij elkaar gebracht worden door Rudy Vorstenbosch en consorten: “Zowel techniek als mensen inderdaad. Het is een flinke lijst met leveranciers en zij hebben allemaal ook weer met elkaar te maken. Op het marktplein grens je bijvoorbeeld met techniek aan een gigantisch waterbassin waar een bewegende vloer in verdwijnt, waar golven in verschijnen en waar objecten vanuit het dak naar beneden komen. Het is een enorme puzzel om dat allemaal bij elkaar te krijgen. Daarbij kwamen de enorme kennis en ervaring van ons productiehuis Axiom tot hun recht. Ons team creëerde alle technische 3D-tekeningen, maakte de planningen en coördineerde de uitvoer op locatie.” 

Kaarslicht
Ook de belichting (bedacht door lichtontwerper Marc Heinz) vergde een heel eigen aanpak. “We wilden uiteraard de sfeer van de zestiende eeuw creëren en in die tijd waren er natuurlijk nog geen spots of andere kunstmatige verlichting. Kaarslicht en zonlicht, dat is nagebootst met de middelen van nu”, legt Vorstenbosch uit. “Geen flashy bundels die alle kanten opschieten, dat past gewoon niet in het beeld van toen. Je voelt het echt als je de voorstelling ziet. Het is een heel ander sfeerbeeld dan je gewend bent bij zulke producties. We hebben meer dan vijfhonderd fixtures in de set verwerkt, maar ze vallen nauwelijks op.”

Tegelijk
Op de vraag wanneer op locatie is begonnen met de opbouw, reageren Vorstenbosch en Nieuwenhuis met een lach. “Dat ligt er nogal aan waar je op doelt. Ook hierbij liep alles weer door elkaar”, verduidelijkt Nieuwenhuis. “Het staal werd bijvoorbeeld al gebouwd en de takels gehangen, terwijl iets verderop het waterbassin nog gestort werd. Dat zal allemaal zo’n beetje in augustus geweest zijn.” Wekelijks werd meerdere keren per week minutieus naar de planning gekeken, omdat zoveel verschillende partijen tegelijkertijd met heel veel bezig waren. Vorstenbosch: “Af en toe zat je met dertig of veertig man tegelijk te overleggen en te schuiven. En dan zaten daar ook de nodige partijen bij die geen enkele ervaring hadden met theater en dus niet gewend zijn om in de avonden of weekenden door te gaan. De bouwvakkers hebben af en toe met verbazing staan kijken naar hoe het er bij ons aan toegaat. Als er een lasser nodig was, dan zorgden wij dat ‘ie er de volgende dag was. Zij waren gewend dat er dan een week overheen gaat. Op dat vlak ging er een wereld voor hen open.”

Militaire operatie
Het was een intensieve periode. “Het is voor het verhaal mooi om te spreken over een soepele periode, maar bij een project als dit zijn er natuurlijk ook altijd dingen die beter hadden kunnen verlopen”, geeft Vorstenbosch aan. “Vertraagde of verkeerde leveringen van staal, het verder uitbreiden van betonvloeren of het moeten verzwaren van funderingen, we zouden er een mooie documentaire over kunnen maken, maar we hebben ons er wel doorheen geslagen. Iedereen heeft zich maximaal ingezet. Zeker in de beginfase zijn we dag en nacht doorgegaan, met name ook tijdens de staalbouw. Zelfs leveringen gingen in de nacht door, het was een komen en gaan van trailers met staal. Het is een militaire operatie geweest, heel minutieus gepland. Geen weekplanningen, maar zelfs dagdeel- en urenplanningen. Pittig, maar daardoor is het wel allemaal gelukt.”

Geen theater
Ook voor Michael Knoester is het project een grote leerschool geweest, geeft hij aan: “En nog steeds. Ik ben echt een theaterjongen, maar dit is eigenlijk geen theater meer. Laten we het Theater 2.0 noemen. Zondag hebben we de eerste try-out gehad, dat heeft voor een flinke ontlading gezorgd bij het hele team. Zo’n eerste try-out is nog spannender dan een première, aangezien je eigenlijk nog niet zo ver bent. Maar het ging goed, we hebben zelfs geen enkele stop gehad. Nu moeten we de voorstelling zo goed mogelijk in onze vingers krijgen. Door de dingen te doen, loop je tegen zaken aan die toch beter anders aangepakt kunnen worden. Daar hebben we nu nog een paar weken de tijd voor.” Volgens Vorstenbosch zit ’t hem ook allemaal in de omvang van de productie: “Ik ken echt geen andere productie van deze omvang, met alles erop en eraan.” Nieuwenhuis: “Je bent eigenlijk alles wat je weet opnieuw aan het uitvinden. Het is allemaal net iets anders dan wat je gewend bent.”

Custom
“Het is omvangrijk, complex en er is niet veel standaard”, geeft Vorstenbosch verder aan. “Alleen de lampen, speakers, takels en trussen zijn standaard, maar daar worden dan ook weer andere dingen mee gedaan. Verder is alles bedacht, berekend, ontwikkeld en gemaakt voor deze voorstelling. Alles is custom. Voor de ledwand is bijvoorbeeld installatie led gebruikt, waar custom frames voor gemaakt zijn en het geluid draait bij deze productie mee met het publiek. Het is echt heel bijzonder.” Ook speciaal is het gigantische waterbassin dat gebruikt wordt in de voorstelling. Bij een scène over het Leidens Ontzet zakt de vloer in het water. “Daarbij wil je ook dat er golven ontstaan, maar met alle apparatuur eromheen moet het wel gecontroleerd gebeuren. Daarom hebben we met zijn allen een waterkering ontwikkeld en gemaakt die ervoor zorgt dat het water niet zomaar de vloer in loopt. Dan zou de bak onder de vloer namelijk vollopen. Het was ontzettend uitdagend, maar dit zijn wel ook de effecten die uiteindelijk de voorstelling bijzonder maken.”

Fysiek
Voor stage manager Michael Knoester en zijn team is Willem van Oranje ook fysiek een intense voorstelling. “Op een gegeven moment is het echt ‘back-to-back’ ombouwen. We zitten ongeveer op de acht- à negenduizend stappen per acte, dus je komt bijna op de twintigduizend stappen voor een show. Het is heel lastig om het totale overzicht te houden, omdat er op zoveel plekken dingen gebeuren. Er is een aantal kritieke changementen, als we dat niet redden dan zie je ons letterlijk staan. Neem een scène met het waterbassin. Daar hebben we een steiger van 15 x 17 meter, in een T-vorm. Daar wordt een hele scène op gespeeld. Daarna hebben we iets minder dan twee minuten om dat allemaal weg te halen, de vloer omhoog te hebben. De steiger weg, er moet een brandstapel op en er komen daarbij zo’n zestig personen op het marktplein. Allemaal binnen twee minuten en zo stil mogelijk…dat is een aardige uitdaging.”

Tastbaar
Het is duidelijk dat Willem van Oranje in veel opzichten anders is dan alles wat er eerder gedaan is. “Het gekke is dat we in dit geval echt alles hebben aangeraakt”, legt Vorstenbosch uit. “We hebben een complete venue gebouwd en daarnaast deze productie gedraaid. Dat is nergens mee te vergelijken. Het voelt daardoor ook nog meer als iets eigens, dat merk ik wel. Daar haal ik ook voldoening uit, ook omdat ik al wel wat jaren op zoek was naar een meer tastbaar iets. Dat is hiermee wel gelukt en dat maakt het voor mij wel uniek.” 

Audio bij Willem van Oranje
Voor het sounddesign bij Willem van Oranje werd Jeroen ten Brinke aangetrokken. De opzet waarbij het publiek in zijn geheel roteert ten opzichte van de verschillende podiumvlakken waarop de scènes zich afspelen, stelt zeer afwijkende eisen aan de geluidsversterking. Ook het instarten van de vooraf opgenomen muziek, de achtergrondgeluiden en de talloze effecten is complex. Daarnaast moeten het licht en de achtergrondprojecties en -video gesynchroniseerd blijven.

Centraal staat de Yamaha RIVAGE PM5 mengtafel waarop 50 kanalen draadloze microfoons van de acteurs (Shure Axient), 32 kanalen muziek en 24 FX-kanalen binnenkomen. De FOH-basis wordt gevormd door L-Acoustics L2 line arrays met bijbehorende subs. Dit bestaat uit links- en rechts-arrays met in het midden downfills. Daarnaast is de eerste rij stoelen voorzien van kleine speakertjes tussen de stoelen in. Ook rondom het publiek zijn speakers geplaatst voor surround-effecten. Er wordt geen specifiek immersive systeem gebruikt.

Behalve het met het publiek meedraaiende FOH-systeem, zijn ook de verschillende (vaak ook draaiende) podia voorzien van specifieke geluidsversterking om ervoor te zorgen dat het achtergrondgeluid en de effecten daadwerkelijk gelokaliseerd zijn op de plek waar zich de scène afspeelt. 

Audio, video en licht worden aangestuurd via hetzelfde netwerk. De data worden gedistribueerd door middel van Luminex switches. Voor audio maakt het systeem gebruik van Dante en Yamaha’s eigen TWINLANe. De techniek bevindt zich op de draaischijf waarop ook het publiek zit, wat een vooruitstrevende technologie vereist met betrekking tot de connectie van de datalijnen naar de verschillende podia en het backstage-gebied. Hiervoor is gekozen voor een zeer  geavanceerde, roterende, optische verbinding, die het mogelijk maakt de zaal ten opzichte van de omliggende gebieden 360° te draaien, zonder in te boeten op de kwaliteit van de datacommunicatie en de snelheid van het netwerk. Het systeem gebruikt acht vezels en kan oneindig rondjes draaien. Jeroen ten Brinke meldt dat dit waarschijnlijk het meest kostbare onderdeel van de technische installatie is.

Helemaal aan de andere kant van het technologische spectrum staat het gebruik van MIDI voor starts voor het licht en voor video. Sterker nog, Jeroen ten Brinke koos voor MIDI in zijn allersimpelste vorm: MIDI-noten. De reden hiervoor is dat iedereen met MIDI kan omgaan en dat praktisch alle fabrikanten het implementeren.

Om het geluid te reproduceren wordt een heel scala aan software ingezet. Zo zorgen twee Steinberg Nuendo DAW’s voor de achtergrondgeluiden en de geluiden tijdens overgangen, SPAT Revolution creëert ruimte, AVID Protools zorgt voor de reproductie van de muziek, QLab werkt als algehele cue-list en audiotröm Live Professor als host (virtueel rack) voor de twee externe galmprocessors Valhalla Plates en Relab LX480. Geluidseffecten- en folymaker Freek Vrijthof gebruikte SPAT ook bij de voorbereidingen van het geluidsontwerp om thuis de eigenschappen van de podia en de zaal te simuleren.

•    4x L-Acoustics L2
•    6x L-Acoustics KS21 subwoofer
•    12x L-Acoustics SB18 subwoofer
•    24x L-Acoustics KIVA II
•    2x L-Acoustics A-10 Wide
•    4x L-Acoustics A-15 Wide
•    12x L-Acoustics X4i
•    20x QSC CP8 (compact active 2-way speaker)
•    20x QSC K10.2 (active 2-way DSP speaker)
•    16x QSC AD-S6T, 6,5" IP54 Black speaker, 150w / 16Ω 100v
•    1x Yamaha CS-R5 Rivage Control Surface
•    14x Shure AD4Q-E Quad Wireless Digital Receiver (G56)
•    4x Shure ADTQE IEM Quad Wireless Transmitter (G56)
•    5x Shure Axient AD610 Showlink Access Point diversity

De bijdrage van Jacobs Events
Op vraag van Rudy Vorstenbosch is Jacobs Events in een vroeg stadium aangehaakt. “Voor dit project hebben we de technische werkvoorbereiding en montage van alle rigging- en lichtwerkzaamheden uitgevoerd”, vertelt Jos Jacobs. “We hebben meer dan vierhonderd riggingpunten en ruim vijfhonderd lichtarmaturen geïnstalleerd. Dit uitdagende project, gekenmerkt door de samenwerking met diverse leveranciers binnen een strakke tijdschaal, heeft ons team op de proef gesteld. Dankzij een goede communicatie en coördinatie tussen alle betrokken partijen hebben we de complexe taken efficiënt kunnen uitvoeren.” 
Daarnaast heeft Jacobs Events ondersteuning geboden bij audio- en projectiewerkzaamheden, wat essentieel was voor de algehele integratie van deze productie. Jos Jacobs: “Het gaf voldoening om deel uit te maken van deze productie die de lat op alle vlakken zeer hoog heeft gelegd.” 

Fixtures
-    63x                        Robe Robin T2 Profile
-    14x                        Robe Robin Spiider
-    67x                        Robe Robin 150 LED Beam
-    8x                          Robe Robin T1 Profile
-    248x                     Robe Robin 350 LEDBeam
-    27x                        Robe Esprite
-    36x                        ETC Source Four LED Series 3
-    7x                          LDDE Nanopix Slim FR1536
-    32x                        CLF Odin
-    32x                        CLF LEDWash RGBW
Plus een uitgebreid Follow-Me tracking system met 64 ankers

De bijdrage van Zeppelin Energy Rental
Het Prinsentheater stond voor een uitdaging die steeds vaker voorkomt: netcongestie. Hoewel de locatie volledig klaar was voor gebruik, met ruim voldoende aansluitvermogen, bleek uitbreiding van het contractuele vermogen niet mogelijk. Daarom ging het theater op zoek naar een betrouwbare oplossing om piekbelastingen en daarmee overschrijding van het contractuele maximale vermogen op te vangen. Application engineer Jay van Hoof was nauw betrokken bij het project. “We zijn gestart met het analyseren van het verwachte belastingsprofiel van het theater”, vertelt hij. “Tijdens showdagen ligt de energiebehoefte hoger dan het contractueel beschikbare vermogen. Daar moesten we slim op inspelen.”

De gekozen oplossing bestaat uit een batterijopslag in combinatie met twee Stage V-generatoren van 550 kVA. “De batterij levert extra vermogen wanneer de netaansluiting tekortschiet”, legt Van Hoof uit. “Is er ruimte op het net, dan wordt de batterij via het net geladen. Bij onvoldoende ruimte start automatisch één van de generatoren om de batterij bij te vullen.” De generatoren functioneren als twinpack en dienen als elkaars back-up. Een mainscontroller bewaakt continu het systeem en zorgt ervoor dat de netaansluiting niet boven de ingestelde drempelwaarde wordt belast. “Een groot voordeel is dat de generatoren alleen draaien wanneer het echt nodig is, wat leidt tot minder brandstofverbruik en lagere uitstoot”, aldus Van Hoof.

Om het gebruiksgemak te vergroten, is binnen een touchscreenpaneel geplaatst waarmee de technische crew eenvoudig de generatoren kan starten voor showdagen. Zo is het theater verzekerd van voldoende vermogen op elk moment.

Materiaallijst:
1x BQ-S400 batterij 
2x 550Kva generatoren
1x 7000 liter brandstoftank
1x 1000 liter adblue tank
1x 1600A panel
1x 5ft container
1x mainscontroller
1x touchpaneel
5 kilometer aan 240mm2 kabel

De bijdrage van Inducon
Voor Willem van Oranje lag er vanuit het artistieke team een bijna onmogelijke wens op tafel: op één podiumpositie meerdere werelden laten ontstaan. Een levendige markt in Brussel en even later steden als Leiden of Vlissingen, aan het water. Het team zocht een manier om de marktvloer gecontroleerd te laten zakken, zodat het water omhoog kon komen en het verhaal letterlijk kon kantelen.

Na eindeloze brainstorms en technische puzzels volgde het moment waarop alles op zijn plek viel: het contact met Inducon. Niet omdat er een standaardoplossing klaar lag, maar omdat Inducon de artistieke ambitie als startpunt neemt. 

Die houding past bij Inducon’s belofte: Fluid Passion, vertaald naar Fluid Technology. Voor makers betekent dat meer vrijheid om te durven dromen. Voor het publiek betekent het één ding: de illusie dat er getoverd wordt met locaties. En in Delft gebeurt dat letterlijk, met water.
Inducon realiseerde in nauwe samenwerking met de productie een bewegende vloer voor in het waterbassin, de ruim vijfhonderd vierkante meter grote trapeziumvormvloer wordt met 24 simultaan werkende duwkettingliften in hoogte aangepast, en dat meermaals per voorstelling.

De bijdrage van SPANTECH
Het Prinsentheater is van ontwerp tot installatie gerealiseerd met het gepatenteerde I-novation modulaire bouwsysteem van SPANTECH. Het theater, inclusief foyer en backstage, is grotendeels opgebouwd in een gecontroleerde fabrieksomgeving. Daar zijn meer dan 130.000 onderdelen ontworpen, geproduceerd en geassembleerd, in plaats van op de uiteindelijke bouwlocatie. De geprefabriceerde componenten zijn vervolgens naar Delft getransporteerd en in korte tijd gemonteerd. Deze aanpak resulteert in aanzienlijk kortere bouwtijden, een hoge en constante bouwkwaliteit, minder afval en minimale verstoring op de bouwplaats. Dankzij deze efficiënte werkwijze waren de gebouwen al binnen enkele maanden gereed.

Duurzaamheid speelde een centrale rol in dit project. SPANTECH is een aantoonbaar groene bouwer en gecertificeerd op niveau 4 van de CO?-Prestatieladder. Voor de constructie is circa 40% gerecycled metaal toegepast, wat zorgt voor een significant lagere ‘embodied carbon footprint’ dan bij traditionele bouwmethoden.

Het Prinsentheater is bovendien indrukwekkend in schaal: een robuuste constructie met een vrije overspanning van zestig meter, een lengte van negentig meter en een hoogte van bijna twintig meter. Een echte blikvanger, zowel architectonisch als technisch.

Tribune- en schermenrotatiesysteem Willem van Oranje
Elma Technology uit Soesterberg is een toonaangevende technisch dienstverlener, gespecialiseerd in hoogwaardige elektrische aandrijf- en besturingstechnische oplossingen. De kracht van Elma ligt in de samenwerking tussen de drie businessunits Elma Components, Elma Systems en Elma Services, waarmee het bedrijf het volledige elektrotechnische spectrum afdekt. Hierdoor kan Elma maatwerkoplossingen leveren voor onder andere maritieme en offshore toepassingen, hijs- en hefmiddelen, amusementstoepassingen en industriële automatisering. 

Voor Willem van Oranje bracht Elma haar expertise in systeemintegratie, engineering en motion control samen in de ontwikkeling van het geavanceerde tribune rotatiesysteem. Dankzij diepgaande kennis van vermogenssystemen, PLC technologie en besturingssoftware realiseerde Elma een betrouwbaar, veilig en volledig gedocumenteerd systeem. De toegevoegde waarde van Elma zit in de combinatie van creatieve engineering, flexibele projectbegeleiding en de capaciteit om complete installaties turnkey op te leveren, van conceptontwikkeling tot inbedrijfstelling en nazorg.

Aanvullende uitdaging voor dit project was het realiseren van een HMI-systeem, waarbij de technicus de bewegingen kan programmeren. In dit systeem is het mogelijk per scène twintig verschillende bewegingen te configureren. Hiermee kan de technicus samen met de regie, geheel naar eigen wens en behoefte de show vormgeven.

Systeemeigenschappen:
- Bewegende hoofdtribune voor 1165 mensen
- Aangedreven door 24 elektromotoren
- Positie nauwkeurigheid van 0,1 graden (+/- 30 mm)
- Vier schermen voor videoprojectie die om de tribune bewegen middels 18 elektromotoren.
- Twee podiumdisks, elk geschikt voor vier scènes die automatisch 90 graden draaien.
- Positie control van alle bewegingen, vrij te configureren door technicus.
- Bedieningstableau met HMI voor bediening tijdens voorstelling.
- Lokale bedieningen met drukknopkasten
- Netwerkcommunicatie met videosysteem voor het doorgeven van de schermposities (PSN) t.b.v. videoprojectie en bewegend licht (Follow-Me)

De bijdrage van Brandwacht en Meijer
Brandwacht en Meijer ontwikkelde alle decors. “Het startpunt was een maquette op schaal van één vierkante meter. Die hebben we stap voor stap technisch en esthetisch uitgewerkt tot de verschillende decors die in de voorstelling te zien zijn”, vertelt projectleider Wouter Potma. “Draaiende toneelvloeren, in hoogte bewegende zwembadvloeren en hoge decoratieve wensen maakten het project uitdagend. Het meest uitdagende decor was het slagveld, een decor van 2500m2 waar meerdere scènes afgespeeld worden. De basis is gevormd uit gedecoreerde klei, in hoogte verlopend naar ruim drie meter boven peil en voorzien van twee meren. In het dak hangen levensechte bomen, die voor verschillende situaties individueel in het decor geplaatst kunnen worden. Tot slot ontwikkelden we ook een schuur die enkele seconden in het landschap geplaatst kan worden. De schuur is zo ontwikkeld dat aan de spanten twaalf acteurs kunnen worden verhangen, niet echt een alledaags verzoek!”

Vaste decors o.a.:
- Slagveld
- Slot Kouwenberg
- Kapel Breda
- Bibliotheek Dillenburg
- Trappenhuis Prinsenhof
- Nonnenklooster Frankrijk
- Taverne en slaapkamer
- Marktplein vloer

Changerende decors o.a.:
- Bomen en struiken in slagveld
- Kathedraal
- Gorkum
- Torens Leids ontzet
- Aanlegsteiger
- Brandstapel

De bijdrage van SkyView Attractions Group
SkyView Attractions Group bouwt en exploiteert normaliter luxe reuzenraden, zoals het bekende reuzenrad op de Pier van Scheveningen…. en ze houden wel van een uitdaging! Voor Willem van Oranje heeft SkyView alle stalen elementen geleverd (300 ton), zoals de draaiende tribune, een gigantische stalen truss (veertig meter doorsnede) op vier staanders van acht meter hoogte, zeventig meter aan projectieschermen en roterende decordelen. Voor de verschillende bewegingen zijn achtenveertig elektromotoren geplaatst die worden aangestuurd met een speciaal voor het theater gemaakt softwarepakket. Daarnaast is ook een verhoogde vloer gebouwd van ruim zevenhonderd vierkante meter. 

In slechts twaalf weken (met twee ploegendiensten) zijn alle onderdelen gemonteerd. Gezien de krappe ruimte is gewerkt met een unieke mobiele rupskraan, grote hydraulische pompen, vele verreikers, hoogwerkers en heftrucks.

De bijdrage van Gobo Image
“Wij zijn fabrikant en specialist op het gebied van gobo’s”, vertelt Wouter Quispel. “Het exact uitlichten van bepaalde zaken zoals bijvoorbeeld daklijnen of schilderijen zonder strooilicht en ook het corrigeren van perspectief en ‘stitchen’ van gobo’s is onze specialisatie. Hiermee kunnen we van een aantal verschillende gobo’s een enkel, gelijkmatig beeld maken. Hierom zijn wij veel te vinden in bijvoorbeeld theaters, musea of in de openbare ruimte.”

“Vanuit Marc Heinz lichtontwerp kregen wij de vraag of wij voor Willem van Oranje een oplossing konden bedenken voor het volledig en gelijkmatig uitlichten van het grote ronde podiumdeel; een cirkel met een breedte van drie meter en een totale diameter van ongeveer veertig meter. Er waren in totaal 36 stuks ETC Lustr 3 profielspots met een 15-30? lenzenpakket beschikbaar om dit mogelijk te maken.” 

“Wij hebben voor deze productie custom glasgobo’s ontworpen met een specifieke radius en een verloop van transparant naar zwart in combinatie met een licht frostfilter om het lichtbeeld egaal te maken en de volledige cirkel uit te lichten.”

De Bijdrage van VICREO B.V.
“Begin september werd ik benaderd door Rudy Vorstenbosch met de vraag of ik interesse had om mee te werken/denken aan de musical Willem van Oranje”, vertelt Jeffrey Davidsz. “Met mijn bedrijf ben ik de technische knelpunten gaan uitwerken. Ik heb een team samengesteld dat ondersteuning op locatie kon leveren tijdens installatie, dry-tech, montage en try-outs. De basis van het systeem is Watchout 7 van Dataton. Speciaal voor deze productie is PSN-tracking door hen vervroegd geïmplementeerd. Zonder te veel te verklappen, gebruiken we PosiStageNet data om te weten waar de vier projectieschermen zich bevinden op de track. Hiermee zorgen we ervoor dat er alleen geprojecteerd wordt op de plekken waar een scherm is. Uiteindelijk draait de gehele set zonder dedicated Watchout operator, dus is het belangrijk dat deze set goed is uitgedacht. De scene triggers komen via MIDI. Audio playback via Dante.

Materiaal lijst video:
- 7x Epson EB-PQ2220B (4K 20.000-lumen) projectoren
- 2x projectiescherm van 7,65x6mtr op een ronde track
- 2x projectiescherm van 24,48x6mtr op een ronde track
- 2x 3.9mm LED Scherm van 45x8mtr (11.520x2.048 pixels)
- 1x 3.9mm LED Scherm van 31x6mtr (7.936x1.536 pixels)
- 1x 3.9mm LED Scherm van 40,5x6mtr (10.368x1.536 pixels)
- 13x DVS Hydra media servers met Watchout 7
- 1x Focusrite 4i4 voor MIDI en timecode
- 5x Luminex GigaCore 20t
-    1x Luminex GigaCore 10t
-    1x Luminex GigaCore 30i

Team:
- Jeffrey Davidsz – VICREO team lead
- Walter van Maris – Video specialist & Importeur Watchout
- Maurice Bielefeld – Video specialist & programmeur
- Niels de Lange – Video specialist & programmeur
- Arjen Mooij – Watchout programmeur

De bijdrage van L2L Ledscreens
L2L Ledscreens verzorgde het volledige LED-traject. Van advies, de technische tekeningen en het ontwerp tot montage, productie en technische ondersteuning tijdens de speelperiode. Al in een vroeg stadium is L2L betrokken bij de bouw van het speciaal ontworpen Prinsentheater in Delft. Dat maakte het mogelijk om de schermen volledig te integreren in het decor, de techniek en de beleving van de voorstelling.

De installatie bestaat uit twee grote schermen over de breedte van het theater en twee kastelen in het hart van de zaal. Deze vormen samen het visuele fundament van de productie en maken decorwissels en visuele overgangen mogelijk. Tijdens de montage werkten de monteurs van L2L intensief samen met de technische crew en andere betrokken partijen op locatie. Na installatie zijn alle schermen uitgebreid getest en gefinetuned om bij elke voorstelling dezelfde kwaliteit te garanderen.
-    2 schermen van 45 meter breed bij 8 meter hoog
-    1 scherm van 31 meter breed bij 6 meter hoog
-    1 scherm van 40,5 meter breed bij 6 meter hoog
-    1 buiten scherm van 6,7 meter breed bij 2,88 meter hoog
-    2.280 kabinetten
-    18.240 modules
-    1.170 m² aan LED-scherm
-    NovaStar MCTRL 4K controlsysteem
-    5.000 meter aan datakabel

De bijdrage van Generations
Generations verzorgde voor deze productie een breed scala aan technische voorzieningen, met een sterke focus op beleving, veiligheid en betrouwbaarheid. “In de volledige foyer realiseerden wij de verlichting, audio en digital-signage-oplossingen, waarmee bezoekers vanaf binnenkomst worden ondergedompeld in de sfeer van de voorstelling en tegelijkertijd helder worden geïnformeerd”, vertelt directeur Sander Koers.

Ook leverde Generations het complete camerasysteem dat tijdens de voorstelling wordt ingezet voor de veiligheid van zowel publiek als cast. Deze installatie biedt real-time overzicht voor de productie en vormt een essentieel onderdeel van de veiligheidsprocedures achter de schermen, zonder de artistieke beleving te verstoren.

De samenwerking met de productie kenmerkte zich door korte lijnen, flexibiliteit en oog voor detail. Door techniek en creativiteit naadloos te combineren, draagt Generations bij aan een professionele en veilige theaterervaring, passend bij een grootschalige musicalproductie van dit niveau.
Foyer:
Licht
•    50x Luxibel BPAR 180 V2 RGBW
•    9x Luxibel BPAR 105 RGBW
•    8x Luxibel  B Expo 100MWW
•    4x Luxibel  B Expo 200MWW
•    80m spanningsrail met 80x spot
•    1x Lightshark LS CORE
 
Audio
•    26x QSC AD-P6T-BK speaker
•    17x Ecler, eMOTUS 5-OD BK
•    4x Meyer Sound UPM 1P (naast schermen entree)
•    1x Versterker, QSC CX-Q 8K8
•    1x Ontvanger, Sennheiser EW-DX EM2 (R1-9)
•    2x Handheld, Sennheiser EW-DX SKMS (R1-9)
 
Video
•    6x Optoma N3551K UHD scherm, 55 inch
•    2x Samsung QM85N UHD LED scherm
•    1x Samsung DC32E LED scherm
•    4x Kiloview N6 NDI converter
•    Aansturing via Streamyourcontent

Rigging 
•    +- 175 meter next truss

Aansturing
•    1x Q-SYS, QSC Core 110F
•    1x Q-SYS, QSC I/O-8Flex
•    3x QSC TSC-70-G3 touchscreen
 
Theater Camera:
•    11x Marshall CV504,Micro 3GSDI Camera + IR
•    1x Blackmagic Micro Studio Camera 4K
•    12x AG Neovo 43 inch scherm
•    2x AG Neovo HMQ-6501 scherm
•    2x AG Neovo 32 inch scherm afkijk acteurs/zaalbrug
•    8x Kiloview N5 NDI converter
•    8x Kiloview N6 NDI converter
•    1x Blackmagic ATEM 2M/E Constellation HD
•    1x Blackmagic Atem Television Studio HD
•    1x Blackmagic HyperDeck Studio Mini
•    Custom draadloos camera systeem voor MD

De bijdrage van Peinemann
Peinemann was nauw betrokken bij de complete opbouw van het theaterspektakel. Niet tijdens de voorstellingen, maar juist in de cruciale fase waarin het Prinsentheater en het technisch complexe decor tot stand kwamen.

Voor de bouw van de tentconstructie en de installatie van het draaiende podium leverde Peinemann het benodigde materieel: van kranen voor de hoofdconstructie tot hoogwerkers, verreikers en heftrucks voor montagewerkzaamheden in en rond het theater. De schaal van het project en de strakke planning vroegen om een strakke coördinatie en snelle afstemming tijdens de opbouw.
Door al het materieel via Peinemann te organiseren, bleef de opbouw overzichtelijk, veilig en efficiënt. Of zoals ze zelf zeggen: “We zijn trots dat we deel uitmaakten van de realisatie van dit indrukwekkende project, waar techniek en vakmanschap samenkomen nog vóór het eerste applaus klinkt.”

De bijdrage van RDX
RDX ontwikkelde en leverde een scala aan structuren en specifieke onderdelen om de montage van licht, geluid en projectie mogelijk te maken. “Waar gewicht en ruimte uitdagend waren en standaard beschikbare riggingmaterialen niet de juiste bleken, hebben we deze op maat gemaakt”, vertelt Roy Senders. “Denk hierbij aan verrijdbare ballettorens, down-rig-extenders en ladderframes voor licht, speciale vaste projector-mounts, aangepaste speakermontages en een verrijdbare zendertafel met etages en lades. Op deze manier hebben we alle uitdagingen het hoofd geboden en alles passend gekregen binnen deze complexe locatie.”

De bijdrage van Rent-All
In nauwe samenwerking met technisch producent Rudy Vorstenbosch en in continu overleg met lichtontwerper Marc Heinz, geluidsontwerper Jeroen ten Brinke, Jos Jacobs (installatie en voorbereiding van licht en rigging) en Jeffrey Davidsz met zijn videoteam, heeft Rent-All als totaalleverancier de complete techniek voor deze productie verzorgd. Niet alleen heeft het bedrijf de materialen voor licht, audio, video en rigging geleverd, er werd ook actief meegedacht over de meest efficiënte oplossingen om de gezamenlijke visie technisch tot leven te brengen.

De omvang van de installatie en de verschillende technische disciplines onderstrepen de schaal en complexiteit van deze productie. Als technische totaalleverancier stond Rent-All aan de basis van de integrale infrastructuur en leverde het de middelen waarop alle disciplines konden bouwen en samenkomen in één samenhangend systeem.

Een cruciale technologische pijler binnen dit project is de volledige netwerkinfrastructuur. De voorstelling draait op een Luminex-netwerk, dat de ruggengraat van het systeem vormt. Het verbindt licht, audio, video en tracking in één geïntegreerd en stabiel netwerk. In een omgeving waarin grote hoeveelheden data realtime worden verwerkt, is betrouwbaarheid van groot belang. Door te kiezen voor een robuuste en toekomstbestendige netwerkopzet is maximale continuïteit gewaarborgd.

Een project als dit vraagt om meer dan alleen hardware. Het vereist een partner die meedenkt in oplossingen en alternatieven om artistieke ambities waar te maken. Rent-All vervulde binnen deze productie die rol als technisch partner van begin tot eind.

De betrokkenheid van Rent-All kenmerkt zich door veelzijdigheid en de capaciteit om onder tijdsdruk te leveren. Omdat de locatie tijdens de opbouw nog volop in ontwikkeling was, was een soepele logistieke afstemming essentieel. Dankzij de omvangrijke voorraad van Rent-All en het vermogen om snel te schakelen, kon continu de juiste kwaliteit en capaciteit worden gegarandeerd, ongeacht de uitdagingen op de werkvloer.

Zo is een geïntegreerde technische oplossing gerealiseerd waarin alle disciplines naadloos samenkomen. Wat het publiek ervaart als een meeslepende totaalbeleving, is achter de schermen het resultaat van doordachte technische integratie en een partner die het overzicht bewaart en het geheel laat functioneren als één systeem.

Alle in de afzonderlijke kaders genoemde materialen, systemen en technische faciliteiten voor het theater zijn binnen de leverings- en infrastructuurscope van Rent-All gefaciliteerd.

Het licht bij Willem van Oranje
Het lichtontwerp voor Willem van Oranje werd ontworpen door Marc Heinz, samen met zijn associate lichtontwerper Jordy Veenstra. Het concept van het ontwerp heeft als uitgangspunt dat het een zo realistisch mogelijk lichtbeeld weergeeft. In de 16e eeuw waren fakkels en kaarsen de voornaamste bron van kunstlicht in de Nederlanden. In combinatie met daglicht en maanlicht, is dit leidend voor de aanpak voor het lichtontwerp van de productie.

Het concept vroeg om een andere aanpak tijdens het creëren van het lichtplan. Voor elke aparte set is een individueel passend lichtplan bedacht. Dit resulteert in een complex lichtplan met meer dan 500 moving lights en een totaalaantal van bijna 700 fixtures (buiten de honderden kaarsen van Rob Snoek).

Ongeveer drie jaar geleden begon het voorbereidingstraject met het bespreken van de decorontwerpen van Bernhard Hammer. Tegelijkertijd begon ook het stellen van de kaders van het Prinsentheater. Hierdoor liepen het creatieve en technische traject min of meer parallel. Vanwege de complexiteit van de productie werd in een vroeg stadium gevraagd naar een eerste lichtplan om te kunnen toetsen aan onder meer de dakbelasting, de constructie van de draaischijf en de financiële haalbaarheid. Met programmeur Pepijn van der Sanden werd het lichtplan getoetst in WYSIWYG. Rudy Vorstenbosch gaf de opdracht mee dat tijdens de load-in alle lichtposities direct dood gehangen moesten worden. Hierdoor moest het lichtteam zeker zijn dat de posities en trimhoogtes ook in de praktijk zouden kloppen.

De samenwerking tussen licht, scenografie en video was cruciaal voor het slagen van het concept. Hierdoor hebben Marc en Jordy in basis het lichtontwerp benaderd als een zeventigtal individuele schilderijen, visuele stills uit een speelfilm. Geen lichtbundels, shownummers of lampen in beeld, maar een zo realistisch mogelijke benadering van het licht zonder de theatraliteit uit het oog het verliezen. Volgspots worden enkel gebruikt in de ‘buiten’ scènes zoals het marktplein of slagveld. De geprogrammeerde lichteffecten die gebruikt worden hebben allemaal een inhoudelijk toegevoegde waarde. Een voorbeeld hiervan is een subtiele flikkering in de pixel ledstrips die gemonteerd zijn achter het decor. Doordat deze vlak naast de fysieke kaarsen in het decor geplaatst zijn, versterkt en vergroot dit lichteffect het realistisch gevoel van kaarslicht in het totaalbeeld.

Ander voorbeeld zijn de draaitransities van set naar set. Daarbij wordt met regelmaat de scène doorgespeeld voor de projectieschermen op een grote ring van drie meter diep. Voor Marc en Jordy was meteen duidelijk dat ze de videoprojectie zo min mogelijk met licht wilde wegblazen. Hierdoor zijn 36 ledprofielen opgehangen met elk een custom gobo erin. Deze gobo is op basis van de fysieke positie van de lampen en de afmeting van de ring gemaakt en op locatie getest. Nu kan exact de ring belicht worden vanuit een top/front hoek, waardoor de acteurs op de ring altijd zichtbaar gemaakt kunnen worden zonder dat er direct licht in de projectie straalt. Bij sommige scènes is er echter meer zichtbaarheid nodig. Hiervoor worden volgspots via Track-It van Follow-Me gebruikt. Het gebruiken van Follow-me tijdens de draaitransities was een uitdaging omdat de gehele zaalbrug met lampen meedraait met de draaischijf. Hierdoor verandert ook de fysieke positie van de fixtures die voor Follow-Me gebruikt worden. In de voorbereiding is hierover uitvoerig contact geweest tussen Follow-Me Systeem technicus Sander van der Meij en Follow-Me zelf. Uiteindelijk wordt de positie van de draaitribune ook gebruikt voor het aansturen van de dimmers van de hierboven genoemde LED-profielen. Hierdoor staan tijdens de transities enkel de profielen aan die zich op dat moment aan de voorzijde van de tribune bevinden. De kleur en maximale intensiteit van deze fixtures wordt net zoals bij de volgspot in de lichtstand mee geprogrammeerd.

De bijdrage van Planet X 
Planet X was verantwoordelijk voor de ontwikkeling van alle stage visuals en visual effects binnen de projecties en LED-omgevingen. De studio leverde een visuele bijdrage die volledig geïntegreerd is in het decorontwerp van Bernhard Hammer en tot stand kwam in nauw overleg met de creatief-inhoudelijke visie van regisseur Theu Boermans. Onder leiding van creative producer Mehdi Assem verrichtte een team van matte painters, compositors, CG en FX artists gedurende een jaar intensief historisch onderzoek aan de hand van schilderijen, gravures, oude kaarten en documenten. Deze vormden de basis voor uitgebreide matte paintings, die als fundament dienden voor de digitale omgevingen en virtuele sets. Vanuit deze historische beeldtaal zijn steden, landschappen en architectuur ontwikkeld die de sfeer en schaal van de zestiende eeuw vertalen naar een filmische theaterervaring. Binnen de VFX pipeline zijn live action, 2D-3D animaties, 3D crowd simulations, FX en high-end compositing geïntegreerd in een schaalbare structuur voor projectieoppervlakken en high-resolution LED-schermen tot 20K resolutie. Door de omgevingen modulair op te bouwen, met verplaatsbare en in timing verschuifbare elementen, konden scènes flexibel worden aangepast aan de dynamiek van de liveshow. Tegelijkertijd sluiten de visuals naadloos aan op het fysieke decor, het lichtontwerp en de beweging van de draaiende tribune. Het resultaat is een geïntegreerde 'stage visual wereld' waarin digitale en fysieke scenografie samenvloeien tot één consistente, dramaturgische wereld.