Immersive Audio: extra dimensie om mee te werken

Immersive audio is hot. Dat kan ook niet anders, aangezien het na de overstap van mono naar stereo eindelijk weer eens een échte revolutie teweegbrengt op audiogebied. We vroegen acht partijen in de markt naar wat immersive audio 'the next big thing' maakt én wat ze te bieden hebben op dit gebied.

AMADEUS ACOUSTICS (MORE DISTRIBUTION)
More Distribution is de exclusieve distributeur van Amadeus Acoustics in Nederland en de Benelux. Met een Experience Center in Den Haag brengt het bedrijf de meest geavanceerde akoestische oplossingen naar de Nederlandse markt. Amadeus Acoustics zelf is opgericht in 2018 door muzikanten, akoestici en engineers (Fabio Kaiser, Thorsten Rohde en Volker Werner) met meer dan vijftig jaar gecombineerde ervaring in innovatieve audio. Hun missie: ruimtes écht transformeren met natuurlijke, emotionele en impactvolle sound.

"Daar past immersive sound natuurlijk uitstekend bij", geeft Martijn Verkerk aan. "Immersive Audio maakt geluid écht voelbaar: het publiek krijgt ruimtelijk bewustzijn, geluid beweegt natuurlijk om je heen en je wordt onderdeel van de performance. Het roept sterke emoties op omdat je niet alleen hoort, maar ook voelt waar de bron vandaan komt, of dat nu een viool, een stem of een effect is. In combinatie met variabele akoestiek kan één zaal in seconden veranderen van intiem theater naar grootse concertzaal. Dat is magisch voor artiesten én publiek: onvergetelijke ervaringen in musea, openluchtconcerten, theaters, themaparken en zelfs planetaria zoals de Tonhalle Düsseldorf."

"Na de transitie van mono naar stereo en later 5.1/Atmos in playback, is dit de eerste échte revolutie in live en multipurpose venues", geeft Verkerk verder aan. "Voor het eerst kunnen zalen écht variabele akoestiek combineren met true 3D-spatialisatie in één systeem. Geen dure verbouwingen meer, geen compromissen, en volledige creatieve vrijheid voor sound designers. Met ART::IP is het nu ook schaalbaar voor complexe architectuur (onder balkons, hybride stage-surround). Dit verandert hoe zalen ontworpen en gebruikt worden, een gamechanger voor de hele branche."

Via Amadeus biedt More Distribution het complete ART-platform (modulair en schaalbaar in Compact, Performance en Freedom-edities) met de nieuwe Immersive Sound Next Generation (inclusief de ART::IP-module). Dit omvat 3D-geluidsspatialisatie met precieze lokalisatie, dynamische bewegingen van live- of playback-signalen, virtuele surround (tot 7.1.4), geavanceerde 3D-bassmanagement, wavefield- en amplitude-panning, plus naadloze integratie met actieve akoestiek.

"We werken hier al sinds de oprichting van Amadeus mee", aldus Verkerk. "Met de lancering van de Immersive Sound Next Generation in 2026 tillen we het naar een volledig multi-zone 3D-platform, dat zelfs de meest complexe venues aankan. Als distributeur ondersteunen wij installateurs en eindgebruikers met demo's, tuning en lokale service."

De markt is er volgens Verkerk helemaal klaar voor: "Culturele instellingen, theaters, concertzalen, musea en evenementenlocaties zoeken naar onderscheidende ervaringen. Met de opkomst van Dolby Atmos, spatial audio en publiek dat 'meer wil dan alleen geluid' is de vraag enorm. Amadeus-projecten wereldwijd (Tonhalle Düsseldorf, Klangtheater Wenen, 007 Elements op 3000 meter hoogte) bewijzen dat het werkt. In de Benelux zien we sterke interesse, wij helpen met demo's en business cases zodat venues de investering snel terug verdienen."

Amadeus is volgens Verkerk uniek omdat immersive audio en actieve (variabele) akoestiek in één geïntegreerd, modulair ecosysteem samenkomen. "Dat biedt geen enkele andere speler op deze schaal", geeft hij aan. Het ART-platform is volledig software-based, multi-room/multi-zone, future-proof en werkt met élk luidspreker-, microfoon- en versterkermerk. "Natuurlijke vector-recirculatie zorgt voor reverb zonder digitale artefacten, achtergrondruis (zoals airco of verlichting) wordt onderdrukt en bediening gebeurt via een simpele web-interface, iPad of DAW-plugin. Bovendien wordt de akoestiek in seconden aangepast per voorstelling, terwijl tegelijk 3D-immersie actief is. Het resultaat: geen compromis tussen live-performance en ruimtelijke beleving, plus perfecte integratie met Q-Sys, QLab en meer. Dat maakt het niet alleen technisch superieur, maar ook emotioneel en architectonisch naadloos."

UITGELICHT: AMADEUS ART::IP
Bijzonder: De combinatie van actieve akoestiek en immersive audio. Het via de microfoons binnenkomende signaal vormt de basis voor de verwerking, waardoor de eigen akoestiek van de ruimte wordt benut, versterkt en verlengd. Binnen deze akoestische context worden de immersive objecten geplaatst. Het resultaat is geen kunstmatig gecreëerde ruimtelijkheid, maar een natuurlijke positionering van geluid binnen de bestaande ruimte.
Feature: De simpele integratie met externe controllers, Low latency via Dante of Madi.

L-ACOUSTICS (AUDIOBIZZ)
AudioBizz is Certified Provider Distributor van o.a. L-Acoustics en heeft een full-size L-ISA Auditorium in Nederland. "We werken met L-Acoustics en hun L-ISA platform. Daar zijn we al meerdere jaren actief mee, inclusief het verzorgen van trainingen en demo's", vertelt Dominic van der Heiden van AudioBizz. "In ons L-ISA auditorium hebben we een set-up zoals ze in theaters en poppodia ook worden toegepast. Er kunnen zelfs pre-producties gedaan worden die later op grotere schaal ingeladen kunnen worden."

L-ISA is volledig geïntegreerd in de andere softwareoplossingen van L-Acoustics, zo zijn Soundvision en LA Network Manager files direct uitwisselbaar met L-ISA Processor. Deze integratie stopt niet alleen intern, ook merken als Digico, Yamaha en SSL hebben plug-ins op de mengtafels om direct de positie van de source te kunnen aanpassen. Deze workflow werkt zeer intuïtief en is extreem goed doordacht door samen te werken met de beste engineers ter wereld. Het mooie volgens Van der Heiden? Dat het écht innovatief is: "Niet weer een uitvinding die alleen beter is dan de vorige, het is een nieuw hoofdstuk voor geluidsversterking. Als importeur zijn we uiteraard trouw aan 'ons' merk, maar in het geval van immersive staan we volledig achter deze techniek. In een gesprek over de keuze voor conventioneel stereosysteem of immersive/spatial is de merkvoorkeur nog even bijzaak. Je mixt niet meer naar luidsprekers, maar naar de ruimte. Met een betere spreiding, minder kamfiltering en hogere spraakverstaanbaarheid."

Mits goed toegepast, is het volgens Van der Heiden echt een audiorevolutie: "De stap van stereo naar object-based mixing is logisch. We werken al decennia met stereo, terwijl ons gehoor volledig ruimtelijk werkt. Onze hersens zijn altijd bezig met 'spatial audio', als er een auto langsrijdt dan hoor je waar deze heen gaat. Als je in een rumoerige ruimte bent, dan filter je omgevingsgeluid weg om te focussen op je gesprekspartner. Dit is simpelweg 'spatial unmasking', wat vrijwel niet mogelijk is met stereo luidspreker set-ups. Daarbij is er het verschil dat dit niet alleen technisch is, maar ook artistiek. Engineers en designers krijgen een volledige extra dimensie om mee te werken."

De markt is er volgens Van der Heiden nog niet helemaal klaar voor: "Maar de kopgroep is duidelijk bezig. Langzaam maar zeker begint het concept verder door te dringen. Ik denk zelf dat er in het begin van immersive teveel op de 'surround gedachte' is gehamerd. Mijn demo begint altijd met Object Based Mixing, met alleen een 'Scene' systeem (vijf luidsprekers als front boven het podium, red.) en dat maakt het veel beter schaalbaar en financieel haalbaar." De techniek erachter is complex, maar de workflow hoeft dat volgens Van der Heiden zeker niet te zijn: "Met een goede voorbereiding en training werkt het verrassend snel. Veel engineers zijn na één dag al operationeel. Zo geef ik zelf veel demo's in ons auditorium, waarbij de engineer zijn eigen multitrack meeneemt. In de tijd dat de patching en input namen in de mengtafel staan, staat de band al in positie op ons 'virtuele podium'. Just press play."

"Het is een nieuwe techniek, waarmee we wegstappen van de stereogedachte", geeft Van der Heiden tot slot aan. "We gaan terug naar de essentie van geluidsversterking: het zo natuurgetrouw mogelijk versterken van de band of muzikant. Horen, zien en ervaren is van kritisch belang. Daarom zijn mensen welkom voor een demo in ons auditorium. Dat is geheel vrijblijvend, we delen deze kennis graag met technici, producenten, artiesten of een ieder die er in geïnteresseerd is."

UITGELICHT: LA-DJC IMMERSIVE DJ CONTROLLER
De laatste update aan L-Acoustics L-ISA is het onderdeel, L-Acoustics DJ. Omdat de meeste DJ's in stereo werken, is de vraag vaak hoe maken we dat Spatial? Je werkt immers niet met losse tracks of Stems. De L-ISA Processor II kan met low-latency Machine Learning bijna realtime een stereosignaal (zelfs vanaf vinyl) in bit-perfect Stems splitsen. Deze Stems zijn vervolgens met de controller te bedienen en in de ruimte te plaatsen. Waar immersive, spatial audio en object based mixing vooral weggelegd waren voor theaters, poppodia en live optredens, zijn ze nu ook een opmars aan het maken naar de clubs. De controller en app zijn eenvoudig te bedienen door de DJ vanuit de DJ-Booth, maar de sound/immersive engineer blijft nog altijd de regie houden.

FLUX::
FLUX:: is onderdeel van HARMAN Professional Solutions. "Binnen HARMAN werken we nauw samen met merken als JBL Professional, Crown en Soundcraft", vertelt Bjorn van Munster. "Vanuit die combinatie bieden we de JBL x FLUX immersive experience: een totaaloplossing waarin software, analyse en luidsprekersystemen samenkomen om hoogwaardige Immersive Audio-ervaringen te realiseren."

FLUX:: werkt al jaren aan multichannel en spatial audio oplossingen. "Met SPAT Revolution, gelanceerd in 2016, bieden we een volwassen, software-gedreven immersive audio platform voor live toepassingen, vaste installaties en contentcreatie", legt Van Munster uit. "Daarnaast hebben we vorig jaar MiRA gelanceerd, een geavanceerde audio-analyzer met unieke 3D-ruimtelijke visualisatie. In combinatie met JBL-systemen binnen HARMAN bestrijken we het volledige traject: van ontwerp en analyse tot reproductie en beleving. Onze oplossingen zijn software-first en format-agnostisch. SPAT Revolution is niet gebonden aan één vast luidsprekerformaat of ecosysteem, maar past zich aan de ruimte en het creatieve doel aan. Uniek is de koppeling tussen creatie, analyse en reproductie: wat je ontwerpt in SPAT, kun je begrijpen en valideren met MiRA en betrouwbaar vertalen naar uiteenlopende JBL-luidsprekersystemen."

Immersive audio gaat volgens Van Munster niet over meer luidsprekers, maar over beleving: "Geluid krijgt plaats, diepte en beweging, wat storytelling versterkt en emoties directer overbrengt. Voor makers betekent dit werken in ruimte en intentie; voor het publiek voelt het natuurlijker, meeslepender en geloofwaardiger. Het is een revolutie. Niet omdat het nieuw is, maar omdat technologie, rekenkracht en workflows nu samenkomen. Wat mij betreft is het niet de vraag of het komt, maar wanneer en hoe. Immersive audio is dankzij een platform als SPAT Revolution praktisch toepasbaar, reproduceerbaar en creatief relevant geworden. Dat maakt het vergelijkbaar met eerdere grote veranderingen, zoals de overgang van mono naar stereo."

Immersive audio kan complex lijken, maar hoeft dat zeker niet te zijn, weet Van Munster: "De workflows sluiten aan op bestaande consoles en DAW-omgevingen, waarbij SPAT fungeert als een extra ruimtelijke laag. We bieden daarvoor veel tools aan om die workflow-integratie te stimuleren en SPAT direct te bedienen vanuit de DAW of mengtafel. MiRA stelt de gebruikers bovendien in staat om zichtbaar te maken wat er in de ruimte gebeurt, wat de complexiteit en leercurve sterk verlaagt."

Van Munster verwacht dat immersive audio zich ontwikkelt tot een standaard manier van werken. "Over tien jaar zal het minder als special effect worden gezien en meer als een normale ontwerptaal voor geluid, waarbij de techniek naar de achtergrond verdwijnt en de ervaring centraal staat. Immersive audio is daarbij geen doel op zich, maar een middel om verhalen beter te vertellen en mensen écht te raken. Met de combinatie van FLUX-software, MiRA-analyse en JBL-systemen bieden wij een open, schaalbare en toekomstbestendige route naar die beleving."

UITGELICHT: FLUX:: SPAT REVOLUTION
SPAT Revolution is onderdeel van HARMAN Professional Solutions en is geïntegreerd binnen de JBL x FLUX immersive experience. Het is een immersive audio platform dat werkt vanuit objecten, ruimte en perceptie, in plaats van vaste luidsprekerformaten. Het platform maakt het mogelijk om één (immersive) productie creatief te ontwerpen en deze betrouwbaar te vertalen naar uiteenlopende speakeropstellingen en omgevingen. Uniek is de positie van SPAT Revolution als centrale immersive verbinding tussen creatie en reproductie, volledig geïntegreerd met bestaande DAW's, live consoles en het HARMAN-ecosysteem (waaronder JBL Professional luidsprekers).

Features
Realtime object- en scene-gebaseerde immersive audio rendering (stereo, surround, Ambisonics, binaural en custom layouts).

Format-agnostische architectuur: één mix, flexibel te renderen naar verschillende ruimtes en systemen.

Diepe integratie met DAW's en live omgevingen via OSC, Plugins etc.

Perceptuele room-simulatie voor realistische ruimtelijke diepte en context.

Upgrade
SPAT Revolution 26.04 is de eerste grote upgrade in twee jaar en versterkt SPAT Revolution als centrale immersive vertaallaag tussen verschillende workflows, media en show-systemen.

ADAMSON (AUDIO ACOUSTICS)
Audio Acoustics houdt zich al geruime tijd bezig met innovatieve geluidsweergave. "Daarbij zijn we al snel ook met immersive audio en object-based systemen gaan werken die de luisterervaring echt verbeteren", vertelt Jeroen Knol. "Op het gebied van immersive audio werken wij inmiddels meerdere jaren met de Adamson Fletcher machine, waarin object-based audio centraal staat. Daarbij draait het niet om 'meer speakers', maar om een natuurgetrouwe en creatieve vrijheid voor de plaatsing van geluid in tijd, ruimte en afstand."

De Adamson Fletcher Machine onderscheidt zich door simpliciteit in gebruik, gecombineerd met technische diepgang. "Waar andere systemen complexe keuzes en talloze algoritmes vereisen, is onze filosofie: één krachtige engine, intuïtief te bedienen, die in uiteenlopende situaties betrouwbaar resultaat levert", legt Knol uit. "Een mooi gedefinieerde rendering geeft geen direct geluid en wordt niet als 'muddy' ervaren. Tevens kunnen we echt in 3D werken en is het een toekomstbestendig ecosysteem dat rekening houdt met de realiteit waar engineers mee te maken hebben."

"Voor het eerst sinds de introductie van stereo is er weer sprake van een fundamentele stap voorwaarts", gaat Knol verder. "Niet gebaseerd op marketing, maar op hoorbare verbetering en wetenschappelijk onderbouwde principes. Immersive audio doorbreekt de beperkingen van stereo en zelfs klassieke surround. Het maakt een homogeen geluidsbeeld mogelijk voor het gehele publiek, met een consistente lokalisatie van stemmen en instrumenten. Het systeem biedt de creatieve vrijheid om een geluidsbeeld te creëren wat een creative voor zich ziet, zonder technische beperkingen."

Bang zijn voor complexiteit is volgens Knol nergens voor nodig: "De onderliggende DSP is complex, maar in de praktijk blijkt immersive audio verrassend toegankelijk. Engineers kunnen sneller werken en creatiever mixen, juist doordat de techniek hen ondersteunt in plaats van afleidt. In Europa zien we al brede acceptatie in theaters, concertzalen en live-producties. De drempel wordt steeds lager. En hoe meer mensen ermee in aanraking komen, hoe sneller het gaat. Verder in de toekomst zal het gemeengoed zijn, zeker in professionele toepassingen. Stereo zal blijven bestaan, maar niet langer de standaard norm zijn. Mensen die een indruk willen krijgen, zijn van harte welkom in onze showroom voor een demo en hands-on ervaring."

UITGELICHT: ADAMSON FLETCHER MACHINE
Adamson Fletcher Machine is een gebruiksvriendelijke, maar extreem krachtige spatial renderer. De kracht zit in de lage leercurve: intuïtief in gebruik, zonder enige concessies te doen aan geluidskwaliteit of renderingsprestaties. Het systeem rekent per object met tijd en amplitude en werkt daarbij met een uiterst lage latency van slechts 1,33 ms. Bovendien ondersteunt het volledige 3D-werking.
Van main PA tot lipfills en gespatialiseerde subwoofers: de Adamson Fletcher Machine kan overweg met vrijwel elke denkbare luidsprekeropstelling. Het systeem is volledig koppelbaar met alle gangbare showcontrol en trackingsystemen.
Voor akoestische verrijking beschikt het over een 3D room generator reverb, waarmee realistische ruimtelijke akoestiek kan worden toegevoegd. Daarnaast ondersteunt het alle gangbare audioprotocollen, waaronder Dante, MADI en AVB, op alle sample rates tot 96 kHz.
De Adamson Fletcher Machine is verkrijgbaar in: 32x32, 64x32, 64x64, 128x128. Alles ontworpen om maximale creatieve vrijheid te bieden, zonder de creativiteit van makers en technici te beperken.

FUNKTION-ONE (MORE AV)
More AV uit Zoetermeer installeerde begin dit jaar een compleet immersive audiosysteem in poppodium Neushoorn in Leeuwarden. Remco van der Werff: "Begin 2025 kregen we de vraag of het mogelijk zou zijn om in de Grote Zaal immersive audio te realiseren en de bestaande Funktion-One PA uit te breiden. Samen met Funktion-One is er gekozen voor het spatial audioplatform Holophonix. Wat dit platform met name onderscheidt is de flexibiliteit van de rendering-engine. In plaats van één spatialisatiemethode, ondersteunt het meerdere methodes tegelijkertijd binnen dezelfde omgeving, waardoor technici de meest geschikte aanpak kunnen kiezen voor verschillende bronnen en toepassingen." Voor More AV was dit de eerste uitgebreide immersive audio installatie. "Maar het is duidelijk dat de vraag naar immersive audio groeit, dit door de brede toepasbaarheid op vrijwel iedere schaal. De markt is duidelijk in ontwikkeling."

Op de vraag wat immersive audio zo interessant maakt, geeft Van der Werff de volgende reactie: "Deze nieuwe aanpak biedt de mogelijkheid om een geluidsontwerp te maken dat niet meer aan links/rechts gebonden is. Voor de bezoeker geeft dit een extra laag aan de beleving. De mogelijkheden zijn eindeloos." Het is wel belangrijk dat zowel technici als artiesten kunnen experimenteren met de technologie om zo ook op een nieuwe manier hun shows te kunnen produceren. "Het is goed om te zien dat Neushoorn daar graag ruimte voor biedt en echt een samenwerking aangaat met artiesten. Holophonix biedt ook de mogelijkheid om de software te downloaden zodat een artiest of technicus zich vooraf kan voorbereiden en experimenteren met de mogelijkheden."

Van der Werff verwacht dat immersive een vast onderdeel blijft in de toekomst: "De vraag is in welke mate. Gaan we het overal zien of alleen op speciale locaties? Het is ook interessant om te kijken hoe dit valt toe te passen in clubs of op evenementen."

UITGELICHT: HOLOPHONIX ULTRA
De Holophonix Ultra is een geavanceerde spatialisatieprocessor met een schaalbaar licentiemodel. Deze biedt een instelbaar aantal in- en uitgangen van 16 tot 512 en is daardoor geschikt voor de kleinste club tot de grootste venue. Audio loopt volledig via Dante met twee 2,5 Gbps etherCON-poorten en een latency van minder dan 1 ms. Ondersteunde samplerates zijn 44.1, 48, 88.2 en 96 kHz bij 24-bit PCM. De geïntegreerde spatialisatie-algoritmes omvatten WFS (2D/3D), HOA tot 7th order, VBAP, VBIP, LBAP, KNN en binauraal. Meerdere methodes zijn tegelijkertijd inzetbaar binnen één productie.

TIMAX
TiMax is een pionier op het gebied van spatial audio en showcontrol en is al meer dan 25 jaar actief in dit vakgebied. "TiMax heeft een aantal unieke eigenschappen", vertelt Rik Kirby. "Allereerst is er een oplossing voor elke gebruiker en elke schaal van productie. Zo is TiMax panLab een softwareoplossing die is ontworpen om samen te werken met QLab en consoles van toonaangevende merken. Het kan in minder dan vijf minuten operationeel zijn. TiMax SoundHub is de enige oplossing op de markt die immersive audiospatialisation, lokalisatie, systeemprocessing, showcontrol, editing en playback in één systeem combineert. Het is bovendien de enige fabrikant op het gebied van spatial audio die ook beschikt over een geïntegreerd trackingsysteem. Verder werkt TiMax met luidsprekers van elk merk, waardoor geluidsontwerpers volledige vrijheid hebben in hun keuze van hardware."

TiMax SoundHub maakt gebruik van een combinatie van zowel level- als delay-panning voor verbeterde source-oriented reinforcement en object-based mixing. Omdat dit begint bij het audio-object en dit vervolgens wordt getimed over de beschikbare luidsprekers, is TiMax SoundHub veel flexibeler in het aantal en de plaatsing van speakers. Het systeem is daarnaast volledig driedimensionaal in opzet.

"Een volledig geïmplementeerd TiMax-immersiesysteem biedt een breed scala aan voordelen voor het publiek", aldus Kirby. "Het zorgt voor een betere verstaanbaarheid, meer realisme, grotere immersie en meer betrokkenheid. Dit komt doordat het publiek de acteur, het instrument en de ruimte hoort en niet de luidspreker. Bovendien wordt overal in de zaal, ongeacht de zitplaats, dezelfde hoogwaardige luisterervaring geboden."

Op de vraag of het gecompliceerd is, reageert Kirby: "Dat hoeft het zeker niet te zijn. Er is een eenvoudige en duidelijke workflow en we bieden educatieve video's en praktijkgerichte training en opleiding om alle opkomende spatial-audio professionals vertrouwd te maken met het gebruik van TiMax-oplossingen." En op de vraag of de markt er helemaal klaar voor is: "Er zijn nog steeds uitdagingen. Een deel daarvan heeft te maken met perceptie, maar dit kan worden overwonnen door educatie en door ervaring op te doen met spatial-audiosystemen. Een andere uitdaging zijn de kosten. Veel oplossingen op de markt schrijven een specifiek luidsprekermerk en systeemopzet voor, wat een beperkende factor kan zijn voor zowel het productiebudget als de praktische implementatie. Daarom werkt TiMax met luidsprekers van elk merk. Dankzij de flexibiliteit van TiMax SoundHub in systeemontwerp ontstaan er bovendien meer mogelijkheden voor een realistischere links/rechts/center-opstelling binnen het ontwerp van spatial-audiosystemen."

UITGELICHT: TIMAX SOUNDHUB
De enige oplossing op de markt die immersive audiospatialisation, lokalisatie, systeemprocessing, showcontrol, editing en playback in één systeem combineert. TiMax SoundHub werkt met luidsprekers van elk merk en kan dankzij de volledig dynamische combinatie van level- en delay-panning functioneren als een volledig driedimensionaal geluidsveld, of juist ondersteuning bieden aan eenvoudiger luidsprekerontwerpen.

Features
Tot 64x64 configuraties met Dante of MADI-I/O. De uitgebreide functionaliteit omvat een submixer met drie bronnen per ingangskanaal, parametrische EQ op zowel ingangen als uitgangen voor bronoptimalisatie en room tuning, Image Definition- en EQ-bibliotheken die je tussen shows kunt overzetten, 32 DCA-groepen voor flexibel beheer van bronnen en zones, een showcontrol Cue List inclusief snapshots per kanaal (voor bron/fader/EQ/routing), een TimeLine met realtime mix-automatisering, ingebouwde bewerkbare en loopbare 32 of 64-track audioweergave, plus een enorm scala aan uniek geïntegreerde showcontrol-koppelingen.

Door dit alles in één geïntegreerd pakket te hebben, vermijd je de extra kosten en logistiek die gepaard gaan met het koppelen en synchroniseren van externe apparaten van derden. Met zijn uitgebreide Cue List en ingebouwde poorten en protocollen zoals Dante, MADI, MIDI, MTC, OSC, UDP/XML en GPIO, is TiMax bovendien snel en eenvoudig te verbinden met systemen zoals QLab, Ableton, Medialon, TouchOSC, AMX, Crestron, Q-SYS en de meeste mengtafels of andere showcontrol- en performer tracking-systemen, waaronder TiMax TrackerD4 voor nauwkeurige podiumnavigatie.

AREAL
Pieter Doms is freelance audio engineer en medeoprichter van de Belgische fabrikant Areal. "Ons eerste product, de Upmix Engine, werd eerder dit jaar gelanceerd en zet stereocontent in realtime om in immersive audio door spectrale elementen op een intelligente manier over meerdere kanalen te herverdelen", vertelt hij. "Het verhaal begint in 2018, toen Arno Voortman en ik als freelancers voor Noizboyz werkten aan het Tomorrowland festival en onderzochten hoe we een immersive ervaring konden creëren met stereo content. Nadat we elke kant-en-klare upmixer hadden afgewezen, besloten we er zelf een te maken. Sinds 2022 hebben we op elke editie van Tomorrowland prototypes van de Upmix Engine gebruikt. In de laatste editie draaiden er negen podia op onze Upmix Engine. We hebben ook net ons SR1 Spatial reference hoofdtelefoonsysteem gelanceerd. Dit systeem maakt nauwkeurige monitoring van immersive content mogelijk buiten de postproductie-, mix- of uitzendstudio."

De Upmix Engine is vanaf de basis ontworpen voor live performances. "Alle op software gebaseerde upmix oplossingen die we hebben uitgeprobeerd, konden simpelweg geen acceptabele latency bieden voor liveshows en waren gericht op een zeer kleine 'sweet spot'", legt Doms verder uit. "Door een speciaal hardwareplatform te bouwen met flexibele upmix cores, beschikken we over de processing om naadloos in realtime te upmixen en van elke zitplaats in de zaal de 'sweet spot' te maken. Bovendien is onze oplossing onafhankelijk van het luidsprekermerk, wat een belangrijk onderscheidend kenmerk is."

"De meeste revoluties in de professionele audiowereld, zoals AVoIP of de overstap van analoog naar digitaal, zijn belangrijk geweest voor de sector, maar hebben de luisterervaring niet radicaal veranderd. Immersive audio verbetert de ervaring voor het publiek op kwalitatief vlak. We kunnen dus echt van een revolutie spreken", vindt Doms. "De missie van Areal is om immersive audio toegankelijk te maken. Door de engine te positioneren tussen stereo workflows en volledig object-based systemen, bieden we een praktische instapmogelijkheid naar immersive audio. Met de Upmix Engine kunnen ook opstellingen met meerdere luidsprekers ten volle worden benut zonder de bestaande processen te verstoren, waardoor de engine geschikt is voor een reeds geïnstalleerd systeem, verhuur, maar ook voor nieuwe projecten."

Kijkend naar de toekomst voorziet Doms dat er een moment komt waarop het woord 'immersive' overbodig wordt. "Immersive audio zal gewoon audio zijn. Het is moeilijk te zeggen hoe lang de overgang zal duren, maar zodra mensen de voordelen van ruimtelijke audio ervaren, willen ze niet meer terug", vertelt hij. De markt beweegt al de goede kant op: "De resterende barrières hebben vooral betrekking op de kosten, de vereisten voor de productie van content en de complexiteit, maar elk jaar nemen nieuwe technologieën meer obstakels weg. We hopen een rol te spelen door makers van immersive content in staat te stellen gemakkelijker te produceren en door praktische oplossingen te bieden aan klanten die nog niet klaar zijn voor een object-based implementatie."

UITGELICHT: UPMIX ENGINE
De Upmix Engine, aangedreven door het RISE-algoritme, zet stereocontent om in immersive audio door spectrale elementen op intelligente wijze over meerdere kanalen te herverdelen. Dankzij de lage latency van input naar output maakt de engine het mogelijk om stereo optredens en opnames in realtime te upmixen in live, corporate en broadcast scenario's.
De Upmix Engine is compatibel met alle luidsprekermerken en ondersteunt 5.1, 7.1, 7.1.4 en aangepaste arrays zonder dat er multitrack-stems of objectgebaseerde audio nodig zijn. Dankzij de FocusField-technologie kan het ruimtelijke beeld worden gedefinieerd en aangepast aan de toepassing, terwijl de LF Warp functie de diepte en impact van de lage frequenties versterkt. De engine beschikt over Dante™, AES3, AVB, MADI en gebalanceerde analoge I/O.
De Upmix Engine is de eerste release van de Belgische fabrikant Areal en wordt in de Benelux exclusief gedistribueerd door Amptec.

D&B AUDIOTECHNIK (AMPTEC)
Amptec is een one-stop-shop voor alles wat met pro audio te maken heeft en is onder andere distributeur van d&b audiotechnik. "Bij Amptec ondersteunen we klanten bij het samenstellen van geluidssystemen die aansluiten op hun specifieke toepassing. Dat kan variëren van mono en stereo tot 5.1 of andere vormen van meerkanaals audio", vertelt Sjoerd Terpstra. "Voor ons draait het om de totale beleving die een bezoeker ervaart. De term immersive audio wordt tegenwoordig breed gebruikt in de industrie en kan verschillende dingen betekenen, afhankelijk van de context. Wij kijken vooral naar hoe technologie kan bijdragen aan een sterkere en meer betrokken luisterervaring."

Amptec werkt onder andere met d&b Soundscape voor producties waarin object-based mixing wordt toegepast, en met oplossingen zoals Areal voor mobiele toepassingen en clubs of festivals. "Onze focus ligt op maatwerk en toepassing", legt Terpstra uit. "We kijken niet alleen naar de techniek zelf, maar vooral naar hoe die techniek het beste ingezet kan worden binnen een specifieke productie of locatie. Daarbij combineren we ervaring uit zowel studio- als live-omgevingen, wat helpt om systemen praktisch en effectief te implementeren. Bovendien hebben we een eigen immersive demo room, waar klanten kunnen komen experimenteren en luisteren naar Dolby Atmos of Soundscape systemen. Wij zijn een Dolby Certified Service Partner, wat inhoudt dat wij studio's bouwen en inrichten volgens de wetten van de kunst. Daarvoor staan we in nauw contact met Dolby."

Een belangrijk voordeel van object-based mixing is dat het zorgt voor een natuurlijke koppeling tussen wat je ziet en wat je hoort. "Dat maakt de luisterervaring intuïtiever, ook voor mensen die zich niet op de ideale luisterpositie bevinden", aldus Terpstra. "In vergelijking met een traditioneel stereosysteem, waarbij de optimale beleving vaak beperkt is tot een klein deel van het publiek, kan een Soundscape benadering een consistenter resultaat geven over een grotere ruimte."

Er bestaan nog verschillende meningen over immersive systemen. "Dat is begrijpelijk bij relatief nieuwe toepassingen", vindt Terpstra. "In de praktijk hebben wij gemerkt dat het een grote meerwaarde kan zijn, bijvoorbeeld in theaters. Zo hebben we in samenwerking met Rolf Sanchez laten zien dat een Soundscape-systeem in opbouw en gebruik vergelijkbaar kan zijn met een traditioneel links-rechts PA-systeem, terwijl het meer creatieve mogelijkheden biedt. Er bestaat een misvatting dat dit soort systemen per definitie veel complexer of groter is, maar in veel gevallen kan met een vergelijkbaar aantal luidsprekers die op een andere manier ingezet worden, ook een immersive setup gecreëerd worden."

Op de vraag of het complex is, reageert Terpstra: "Dat hangt deels af van hoe je 'immersive audio' definieert. In het geval van Soundscape geldt dat het systeem een geïntegreerde workflow heeft. Ontwerp en controle zitten in de standaard d&b workflow ingebed. Dit maakt het systeem snel en intuïtief in gebruik. Een voorbeeld is PAARD in Den Haag, waar in de kleine zaal regelmatig producties worden gedraaid met Soundscape. Daar blijkt dat, met de ondersteuning van de huistechnici, ook gasttechnici relatief snel met het systeem kunnen werken en een goede mix kunnen neerzetten."

d&b zette een grote stap met de release van Create.Control. Het doel van Create.Control software is het bieden van een intuïtieve interface voor object-gebaseerd ruimtelijk mixen (spatial mixing) binnen het d&b Soundscape-ecosysteem. Waar d&b voorheen vooral leunde op ArrayCalc (voor ontwerp) en R1 (voor controle en monitoring), is Create.Control specifiek ontworpen voor de creatieve geluidstechnicus. Het slaat de brug tussen de technische systeemconfiguratie en de artistieke uitvoering.

Of de markt er klaar voor is, hangt volgens Terpstra uiteindelijk af van alle betrokken partijen: van boekers en technici tot riggers en locaties. "Het vraagt om gezamenlijke interesse en bereidheid om ermee aan de slag te gaan. De content - en bij uitbreiding het hele creatieve proces - speelt hierin een sleutelrol. Zonder artistieke visie verbleekt immersive audio al snel tot een gimmick, een gadget. Wanneer het als een creatieve tool wordt ingezet, heeft het een ongekende kracht. We hopen dat het zich verder ontwikkelt en breder wordt toegepast. Onze ervaring is dat producties waarin deze technieken worden gebruikt vaak positieve reacties opleveren van het publiek. Dat geeft in ieder geval vertrouwen in de toekomst."

UITGELICHT: D&B AUDIOTECHNIK DS100 SIGNAL ENGINE
Soundscape is ontwikkeld om object based mixing toegankelijk en efficiënt te maken voor live-toepassingen. Een gestroomlijnde workflow, intelligent systeem management en flexibiliteit staan hierbij centraal. Een gebruiksvriendelijke user interface zorgt ervoor dat zelfs de meest geavanceerde setups beheersbaar blijven. Voor ons gehoor zijn level- en delayverschillen de twee belangrijkste parameters om geluiden te lokaliseren. De DS100 processor gebruikt precies deze twee parameters voor de positionering van objecten. Dit resulteert in een zeer nauwkeurige en natuurgetrouwe weergave. Daarnaast heeft de processor een uiterst lage latency (<1,4ms), wat cruciaal is in een live context. Koppeling met externe systemen (mengtafels, DAW, tracking systemen, show control,...) verloopt via OSC en is gevalideerd met alle vooraanstaande merken.