Wintercircus wordt immersieve speelruimte voor audiovisuele beleving

De voormalige circuspiste van Wintercircus in Gent heeft een nieuwe bestemming gekregen. In de ondergrondse Club Wintercircus werd een immersieve omgeving gerealiseerd waarin projectie, audio, licht, bewegende schermen en mediaservertechnologie samen één 360°-ervaring creëren. Fisheye stond samen met Epson, AVTrade en Dataton Premium Partner in voor de technische realisatie.

Tekst: Matthias Vanheerentals - Foto’s: Fisheye

Het resultaat is meer dan een indrukwekkende projectie-installatie. De ruimte werd ontworpen als een flexibel platform waarop verschillende soorten evenementen kunnen plaatsvinden: van concerten en performances tot presentaties en immersieve documentaires. Net die flexibiliteit vormde een van de grootste technische uitdagingen van het project. “Vandaag zie je overal dat entertainment opschuift richting experiences en immersive formats”, zegt Kris Goubert, zaakvoerder van Fisheye. “Bezoekers verwachten niet langer alleen een concert, voorstelling of evenement, maar willen volledig worden meegenomen in een ervaring die verder reikt dan het podium. Mensen willen niet alleen kijken naar een voorstelling, maar er echt deel van uitmaken.”

Van circuspiste naar immersieve ruimte
De ronde ondergrondse zaal van Club Wintercircus bleek daarvoor een bijzonder geschikte locatie. De architectuur maakt het mogelijk om bezoekers volledig door beeld en geluid te omringen, maar stelde tegelijk specifieke eisen aan de technische installatie. Fisheye koos daarom niet voor een klassieke vaste projectiewand of LED-opstelling, maar ontwikkelde een systeem waarbij de projectieoppervlakken zelf kunnen bewegen. Rondom de ruimte werden veertig afzonderlijke schermen geplaatst, elk ongeveer 1,20 meter breed. Elk scherm beschikt over een eigen gemotoriseerd oprolsysteem en kan individueel worden aangestuurd.

Die keuze heeft rechtstreeks te maken met de veelzijdigheid die Wintercircus nodig heeft. De zaal moet immers niet voor één specifiek type productie worden ingericht. “We wilden een omgeving creëren die zich kan aanpassen aan de inhoud die erin wordt gebracht”, legt Goubert uit. Tijdens een ligconcert met visuals kunnen de schermen volledig naar beneden komen, waardoor vrijwel de volledige omtrek van de zaal als projectieoppervlak wordt gebruikt. Voor een rockshow kunnen de schermen tot halve hoogte worden gebracht. De zaal biedt dan plaats aan maximaal 600 bezoekers en de projectieoppervlakken blijven buiten handbereik. Voor een keynote kunnen dan weer twee afzonderlijke schermen links en rechts van het podium worden gebruikt. De verschillende configuraties kunnen met één druk op de knop worden geactiveerd. Daarmee wordt de technische installatie een onderdeel van de flexibiliteit van de venue, in plaats van een beperking ervan.

Waarom projectie?
Ook de keuze voor projectie kwam voort uit de specifieke eigenschappen van de ruimte. Bezoekers bevinden zich relatief dicht bij de schermen. Bij een LED-oplossing zou daarom een zeer fijne pixelpitch noodzakelijk zijn om van dichtbij een voldoende homogeen beeld te krijgen. “Dat zou niet alleen de investering aanzienlijk verhogen, maar ook de mechanische complexiteit vergroten”, zegt Goubert. “Daarom hebben we voor projectoren van Epson gekozen.” Projectie biedt in deze context bovendien een grote creatieve vrijheid. Epson positioneert zijn professionele projectoren expliciet voor 360°-installaties en projectie op vlakke, gebogen en complexe oppervlakken. Geïntegreerde functies voor warping, stacking en blending maken het mogelijk om meerdere projectoren als één groot beeld te laten functioneren. Dat sluit rechtstreeks aan bij de uitdaging in Wintercircus: acht projectoren moeten samen één doorlopend cilindrisch beeld creëren, zonder dat de bezoeker de afzonderlijke projectoren of beeldvlakken ervaart.

Acht projectoren, één beeld
Voor de installatie werd gekozen voor professionele Epson-laserprojectoren met verschillende lensmogelijkheden. Die flexibiliteit is belangrijk omdat de projectieafstanden in de ronde zaal niet overal identiek zijn. “De juiste lenskeuze bepaalt uiteindelijk het volledige project”, zegt Thierry Strypstein van Epson. “De projectieafstanden zijn hier zeer specifiek. Zoals een fotograaf verschillende objectieven gebruikt afhankelijk van de opname, werkt dat bij projectie net zo.”

Het brede aanbod aan Epson-lenzen is precies bedoeld om projectoren aan verschillende installatieomstandigheden aan te passen. Gemotoriseerde optiek, lens-shift en verschillende projectieafstanden geven installateurs de mogelijkheid om de projectorpositie af te stemmen op de ruimte, in plaats van de ruimte te moeten aanpassen aan de projector. Dat is in Wintercircus relevant omdat de beschikbare ruimte, de schermpositie en de kijkafstand samen bepalen waar de projectoren kunnen worden geplaatst. De technologie moet zich dus aanpassen aan de architectuur van de voormalige circuspiste.

De acht projectoren vormen uiteindelijk geen acht afzonderlijke beelden, maar één visuele omgeving. Daarvoor zijn blending en warping noodzakelijk. De geometrie van ieder beeld wordt aangepast aan de cilindrische vorm van de ruimte, terwijl de overlappende projecties naadloos in elkaar overvloeien.

Precisie die de illusie intact houdt
Epson voorziet voor zijn professionele projectoren daarnaast camera-gebaseerde oplossingen die beeldvariaties kunnen detecteren en de installatie opnieuw kunnen kalibreren. Bij grote multi-projectorinstallaties kunnen dergelijke functies de insteltijd beperken en ervoor zorgen dat de beelden ook na verloop van tijd consistent blijven. Epson biedt daarvoor onder meer de ELPEC01-camera en software voor stacking, blending en kalibratie. Voor Wintercircus is dat vooral interessant omdat acht projectoren samen één beeld vormen. Hoe groter en complexer de installatie, hoe belangrijker het wordt om de beeldgeometrie en onderlinge afstemming efficiënt te kunnen controleren.

Kleur als onderdeel van de ervaring
In een immersieve productie is beeldkwaliteit geen doel op zich. Het beeld moet de illusie ondersteunen en mag de aandacht niet afleiden van de ervaring. Daarom speelt ook kleurconsistentie een belangrijke rol. Epson gebruikt in zijn professionele projectoren 3LCD-technologie, die volgens de fabrikant een hoge kleurhelderheid en natuurgetrouwe kleurweergave biedt. De technologie is ontworpen om een evenwichtige opbrengst van wit en gekleurd licht te leveren. “Die technologie hebben wij zelf ontwikkeld”, zegt Strypstein. “Ze levert een groot kleurbereik op en maakt kleuren helder en natuurlijk.” Bij Wintercircus vertaalt zich dat naar een praktisch voordeel: wanneer meerdere projectoren samen één oppervlak vullen, moeten helderheid en kleur zo consistent mogelijk blijven. Epson biedt daarvoor ook cameragestuurde oplossingen voor kleur- en helderheidsafstemming.

Minder onderhoud, meer beschikbaarheid
Omdat Club Wintercircus een vaste venue is, speelt niet alleen de beeldkwaliteit maar ook de betrouwbaarheid op lange termijn een rol. De professionele Epson-laserprojectoren zijn ontworpen met het oog op beperkte onderhoudsbehoeften. Verschillende modellen beschikken over vloeistofkoeling, een filterloos ontwerp en een stofbestendige, verzegelde optische engine. Dat is relevant in een installatie waar de projectoren een permanente plaats krijgen. Minder onderhoud betekent niet alleen minder interventies, maar ook minder onderbrekingen van de werking van de zaal. Daarnaast kunnen compatibele Epson-projectoren via netwerk- en cloudgebaseerde tools op afstand worden gemonitord. Basisfuncties kunnen centraal worden beheerd en operationele gegevens kunnen worden uitgelezen. Voor een installatie met acht projectoren levert dat opnieuw een praktisch voordeel op: operators hoeven niet noodzakelijk elke projector afzonderlijk fysiek te controleren.

Mechanische stabiliteit 
In een immersieve omgeving is die precisie cruciaal. Een kleine afwijking die bij een klassieke projectie nauwelijks zichtbaar zou zijn, kan in een 360°-omgeving onmiddellijk de illusie doorbreken. Ook mechanische stabiliteit bleek daarom belangrijk. De schermen bevinden zich op relatief korte afstand van de projectoren, waardoor zelfs zeer kleine bewegingen zichtbaar kunnen worden in het beeld. “Zelfs minimale bewegingen van enkele millimeters kunnen bij projectieafstanden van tientallen meters zichtbaar worden als beeldtrillingen van meerdere centimeters”, zegt Goubert. “Daarom moesten we ook oplossingen ontwikkelen om trillingen van het gebouw te isoleren.”

De software als technische spil
De projectoren vormen uiteindelijk slechts één onderdeel van de immersieve omgeving. De daadwerkelijke beeldverwerking gebeurt via Dataton WATCHOUT. AVTrade BV, Dataton Premium Partner, leverde de WATCHOUT-oplossing met WATCHPAX-mediaserver en ondersteunde de afregeling op locatie. “Zonder een softwareplatform is het praktisch onmogelijk om een installatie van deze omvang handmatig aan te sturen”, zegt Karol Banka, Product Evangelist bij Dataton. “Alle videosignalen moeten worden samengebracht, de timing moet worden geregeld en de beelden moeten exact op de juiste plaats terechtkomen.” WATCHOUT combineert daarvoor onder meer mediasynchronisatie, compositing, warping en blending. “Bij gebogen projectieschermen moet de geometrie worden aangepast. Dat noemen we warping. Daarnaast moeten overlappende projecties perfect in elkaar overvloeien en moet alle media volledig synchroon worden afgespeeld. Zodra één projector achterloopt, valt dat direct op.”

Voor de operator moet die complexe techniek zo eenvoudig mogelijk blijven. “Je opent de software, definieert de schermen, positioneert de projectoren en laadt de media”, zegt Walter van Maris van AVTrade. “Daarna regelt het systeem automatisch de synchronisatie, compositing en geometrische correcties.”

Vast, maar flexibel
De combinatie van bewegende schermen, Epson-projectoren en WATCHOUT maakt van Club Wintercircus uiteindelijk meer dan een vaste immersieve installatie. De technologie is ontworpen om verschillende soorten content en producties mogelijk te maken. Concertvisuals kunnen de volledige ruimte omringen, terwijl een documentaire bezoekers letterlijk rondom het verhaal kan plaatsen. Een presentatie kan dan weer teruggrijpen naar een klassieke podiumopstelling met twee afzonderlijke schermen. Daarmee verschuift de focus van de technische installatie naar wat ermee mogelijk wordt. De technologie hoeft niet telkens opnieuw te worden opgebouwd wanneer het concept verandert; de ruimte zelf kan zich aanpassen aan de productie.

Fisheye ziet de installatie dan ook nadrukkelijk als een platform waarop artiesten, videokunstenaars en organisatoren hun eigen concepten kunnen ontwikkelen. Volgens Banka illustreert het project hoe immersieve technologie steeds vaker uit de sfeer van tijdelijke grote producties komt. “Toen ik de ruimte zelf bezocht, voelde het alsof ik op een groot festivalpodium stond. Alleen was die complete ervaring samengebracht in één relatief compacte ruimte.” Precies daarin ligt de kracht van Club Wintercircus: een voormalige circuspiste werd omgevormd tot een flexibele audiovisuele omgeving waarin technologie niet de hoofdrol speelt, maar zich telkens opnieuw aanpast aan het verhaal, de artiest en het publiek.