Toegankelijkheid: Werk aan de winkel

Toegankelijkheid is een essentieel onderdeel van ieder evenement en elke publieke locatie, maar krijgt vaak toch nog niet de aandacht die het verdient. Een verhaal over hoe vanaf de voorbereiding rekening gehouden kan worden met toegankelijkheid, waardoor organisatoren een gastvrije en inclusieve omgeving creëren waarin iedereen zich welkom voelt. “Er zijn nog heel veel stappen te zetten”, aldus Marianne Dijkshoorn (Welkom Toegankelijkheid & Evenementen). 

Toegankelijkheid gaat verder dan alleen rolstoeltoegankelijke ingangen en toiletten. Ook duidelijke bewegwijzering, voldoende zitgelegenheid, begrijpelijke communicatie, goede verlichting, audiodescriptie en aandacht voor prikkelarme ruimtes dragen bijvoorbeeld bij aan een prettige ervaring voor bezoekers. Eventorganisatoren en -locaties zijn zich er steeds meer bewust van, maar toch ervaart de doelgroep, de bezoeker met een beperking, een evenement maar zelden als écht toegankelijk.

Iemand die er alles over weet is Marianne Dijkshoorn van adviesbureau Welkom Toegankelijkheid & Evenementen. Zij is specialist in toegankelijkheid bij evenementen, festivals, evenementenlocaties en culturele locaties. In die hoedanigheid helpt ze gemeenten, evenementenorganisatoren, festivals, theaters, musea, congreslocaties, evenementenlocaties en culturele instellingen bij het verbeteren van toegankelijkheid, gastvrijheid, veiligheid en een gelijkwaardige bezoekersbeleving voor mensen met een beperking. “Het begon eigenlijk allemaal in 2008, toen ik als studente Vrijetijdsmanagement met vrienden een festival wilde bezoeken op een oude afvalberg. Die heuvel bleek voor mij echter te steil, aangezien ik door een aangeboren handicap slecht ter been ben. Maar ik wilde niet thuis blijven zitten en over tien jaar nog moeten horen hoe geweldig het festival was, daarom benaderde ik de organisatie. Tot mijn grote blijdschap boden zij een oplossing: ik kon via backstage naar binnen en daar mijn auto parkeren, zodat ik meteen op het gelijke gedeelte van de heuvel stond.”

Marianne Dijkshoorn (foto: Katinka Tromp)

Wedervraag 
Een mooi gebaar, maar wat nog mooier was, is dat de organisatie meteen ook met een wedervraag kwam: Hoe kunnen we ons festival nog toegankelijker maken voor meer mensen met een beperking? “Daar besloot ik vervolgens een studieproject van te maken”, vertelt Marianne, die ontdekte dat er in Nederland destijds geen informatie was over toegankelijkheid van evenementen. “Via via kwam ik toen in België terecht, waar sinds 1999 evenementen wel al wat toegankelijker gemaakt werden. Van daaruit, en met opgedane kennis tijdens mijn studie, heb ik toen het eerste écht toegankelijke evenement van Nederland opgezet op die heuvel. Het advies dat ik toen gegeven heb, is echt peanuts bij wat we tegenwoordig doen, maar we hadden wel de nodige dingen geregeld. Backstage parkeren, een rolstoelplatform, een rolstoeltoegankelijk toilet en de nodige informatie op de website. Het sloeg aan. Ook uit andere delen van het land kwamen bezoekers naar het festival en mijn docenten feliciteerden me direct met mijn toekomstige baan.” 

TwitchCon Europe
In 2014 besloot Marianne onder de naam Welkom Toegankelijkheid & Evenementen haar eigen evenementenbureau op te richten. Eerst organiseerde ze zelf diverse evenementen, maar sinds de publicatie van haar boek ‘Maak je Event Toegankelijk voor Iedereen’ in 2018 richt ze zich volledig op het helpen van organisaties bij het toegankelijker maken van hun evenementen. “Zowel nationaal als internationaal”, geeft Marianne zelf aan. “Ik heb bijvoorbeeld meegewerkt aan de Tour de France Femmes, de nationale Koningsdag in Rotterdam en Mystic Garden tijdens Amsterdam Dance Event.” Op het moment van spreken is net TwitchCon Europe achter de rug. Een evenement dat plaatsvond in Rotterdam Ahoy en vorig jaar is verkozen tot een van de meest toegankelijke evenementen ter wereld. “Het is een live-event van gaming- en streamingplatform Twitch. Het trekt een grote gemeenschap aan, inclusief veel mensen met een beperking die elkaar via het platform hebben leren kennen.” Ahoy heeft een basistoegankelijkheid. Er zijn gehandicaptenparkeerplaatsen, toegankelijke toiletten en het is gelijkvloers. Maar het werk van Marianne gaat verder dan dat: “Maanden van tevoren ga ik in gesprek met organisaties om te zorgen dat iedereen een gelijkwaardige beleving kan hebben. Plannen analyseren, afstemmen, adviseren over aanpassingen, medewerkers trainen over hoe ze moeten omgaan met mensen met een beperking, de locatie nalopen. Bij TwitchCon Europe zijn de resultaten echt zichtbaar. Je ziet het bezoekersaandeel van mensen met een beperking enorm groeien. In 2024 ging het om 1 op de 85 bezoekers, een jaar later 1 op de 65 en dit jaar zelfs 1 op de 55.” Op een gemiddeld evenement zie je 1 op 200 personen met een beperking. Dat heeft te maken met het niveau van toegankelijkheid; geen of nauwelijks voorzieningen, dan komen mensen met een beperking niet.

Toegankelijke festivaltent met toegankelijk pad, rood-witte linten om de spanbanden voor bezetere zichtbaarheid en afgedekte tentkoppen om struikelgevaar te voorkomen

Communicatie
De toegankelijkheid van TwitchCon Europe heeft ook economisch zijn vruchten afgeworpen, zo blijkt. Een persbericht over de toegankelijkheid leidde tot duizend extra verkochte tickets. "Toegankelijkheid is wat dat betreft ook gewoon verdienen geweest", aldus Marianne, die minder dan 1% van het evenementenbudget voor toegankelijkheid gebruikte. Ze benadrukt dat duidelijke en eerlijke communicatie over toegankelijkheid cruciaal is. “Het ontbreken van informatie op een website kan potentiële bezoekers het gevoel geven dat een evenement niet voor hen is. De vergelijking met de Domtoren in Utrecht illustreert dit: een toerist in een rolstoel die voor de toren staat zonder vooraf te weten dat deze niet toegankelijk is, ervaart een complete teleurstelling. Zorg daarom voor duidelijke informatie over toegankelijkheid op je website.”

Werk aan de winkel
Ondanks de positieve ontwikkelingen is er nog veel werk aan de winkel, weet Marianne: “Er zijn nog heel veel organisatoren die nog niet veel verder komen dan een mindervalidentoilet. Dat komt deels door onwetendheid – zonder mensen met een beperking in je directe omgeving sta je er minder bij stil – en deels door de perceptie van kosten en moeite. Er zijn wettelijke verplichtingen, zoals het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap, maar een controlesysteem en boetes zijn er niet, waardoor veel organisatoren het toch als een onnodige extra verplichting zien.” Gelukkig ziet Marianne wel een langzame beweging de goede kant op: “Dan heb je het over de early adopters, zoals bijvoorbeeld het International Dutch Distillers Festival in Schiedam (IDDF). Dat laat zien dat er organisatoren en gemeenten zijn die vinden dat iedere burger moet kunnen meedoen. De Gemeente Rotterdam is een voorloper. Daar stellen ze jaarlijks budget beschikbaar voor toegankelijkheidsadvies en subsidiëren ze evenementen op voorwaarde van inclusie.”

Rolstoelmatten
Marianne helpt niet alleen met advies mee aan de toegankelijkheid van evenementen. Zo zijn via haar bedrijf bijvoorbeeld ook rolstoelmatten verkrijgbaar. Wanneer een bezoeker een restaurant of bijeenkomst bezoekt, staat er vaak een stoel klaar. Voor een rolstoelgebruiker, die zijn eigen stoel meeneemt, is dit meestal niet het geval. Hierdoor eindigen ze vaak in looppaden, wat veiligheidsrisico’s met zich meebrengt. Volgens de BHV-richtlijnen moeten looppaden vrij blijven. “Een rolstoelmat biedt een eenvoudige oplossing en zorgt voor een gastvrije en veilige plek voor rolstoelgebruikers, die zo volledig onderdeel worden van de beleving. Ze worden nu al door heel Europa gebruikt in restaurants, theaters en eventlocaties”, legt Marianne uit. Uiteindelijk omvat toegankelijkheid veel meer dan alleen rolstoelgebruikers. “Het gaat ook om medicatiegebruikers, mensen met dieetwensen en vele andere behoeften die vaak over het hoofd worden gezien. Werken aan toegankelijkheid verbetert niet alleen de ervaring voor mensen met een beperking, maar verhoogt de algehele gastvrijheid van een evenement, waardoor álle bezoekers een betere tijd hebben. Echt een win-winsituatie dus.”

Superkracht: meer dan extra handen
Hoe bouw je een team dat creatiever, veerkrachtiger en beter verbonden is met de samenleving? Volgens Superkracht begint dat met ruimte maken voor talent dat vaak over het hoofd wordt gezien. Superkracht verbindt jongvolwassenen met een licht verstandelijke beperking (LVB) aan theaters, festivals en evenementen door heel Nederland. Als volwaardige teamleden draaien zij mee in uiteenlopende functies: van publieksontvangst en hospitality tot podiumpresentatie en productieondersteuning.

De impact van Superkracht reikt verder dan participatie alleen. Door mensen met verschillende achtergronden, ervaringen en talenten samen te laten werken, ontstaan nieuwe perspectieven binnen organisaties. Medewerkers en vrijwilligers ontdekken dat talent niet gebonden is aan diploma's of labels, maar zichtbaar wordt wanneer mensen vertrouwen, verantwoordelijkheid en de kans krijgen om te groeien. "Door goed te kijken naar de talenten en behoeften van iedereen ontstond een gelijkwaardige samenwerking waarin niet alleen extra capaciteit werd toegevoegd, maar de crew daadwerkelijk sterker werd", vertelt Joerie ten Hoeve, crewcoördinator Sencity Festival

Sinds de start in 2018 werkte Superkracht samen met tientallen culturele organisaties in Amsterdam, Den Bosch, Den Haag, Rotterdam en Utrecht. De ervaring is telkens hetzelfde: wanneer verschillen worden omarmd, ontstaan nieuwe inzichten, meer onderlinge betrokkenheid en teams die beter aansluiten bij de diversiteit van het publiek dat zij bedienen. Superkracht laat zien dat inclusie geen maatschappelijke bijzaak is, maar een manier om organisaties sterker te maken. Niet omdat het moet, maar omdat diverse teams aantoonbaar meerwaarde creëren voor collega's, bezoekers én de organisatie als geheel. Meer info: www.superkracht.club Foto: Jessie Kamp    

panthea.live
Panthea, opgericht in 2016 en gevestigd in Berlijn en Parijs, is een toonaangevend Europees bureau voor boventiteling dat zich inzet om podiumkunsten toegankelijk te maken voor iedereen. panthea.live, het innovatieve toegankelijkheidssysteem van Panthea, is ontwikkeld om de beleving van livevoorstellingen te verrijken met behulp van een slimme bril. Door gesynchroniseerde boventiteling rechtstreeks in het gezichtsveld van de toeschouwer te projecteren, kunnen bezoekers de voorstelling moeiteloos volgen zonder hun blik van het podium af te wenden. Gebruikers kiezen eenvoudig hun voorkeurstaal, waardoor iedere bezoeker een volledig gepersonaliseerde ervaring krijgt.

Toegankelijkheid staat centraal in het ontwerp van panthea.live. Het systeem ondersteunt dove en slechthorende bezoekers met gebarentaal en beschrijvende boventiteling, waarin ook geluiden, muziek en de sfeer op het podium worden weergegeven. Daarnaast biedt het systeem audiodescriptie voor blinde en slechtziende bezoekers. De discrete, handsfree kijkervaring biedt instelbare tekstgrootte, tekstpositie en taalopties, waardoor culturele evenementen inclusiever en meeslepender worden voor een breed publiek. Meer info: www.panthea.com  

panthea.live Go: toegankelijk theater met één simpele QR-code
Naast de hoogwaardige slimme bril (zie kadertekst: panthea.live) biedt Panthea ook een lichtere, betaalbare en flexibele toegankelijkheidsoplossing. Hiermee kunnen theaters en andere podia hun toegankelijkheidsaanbod aanzienlijk uitbreiden, zonder te hoeven investeren in gespecialiseerde hardware. Met panthea.live Go hoeven bezoekers alleen de QR-code te scannen die op de locatie wordt weergegeven om direct toegang te krijgen tot toegankelijkheidsfuncties op hun eigen smartphone – zonder een app te downloaden of extra apparatuur te gebruiken.

Gebruikers kunnen vervolgens live boventiteling rechtstreeks op hun smartphone bekijken. Een recente uitbreiding maakt het bovendien mogelijk om via een eigen koptelefoon of oordopjes gebruik te maken van audiodescriptie, wat de theaterervaring voor blinde en slechtziende bezoekers aanzienlijk verbetert. Deze oplossing combineert eenvoud, zelfstandigheid en een naadloze integratie met de livevoorstelling. Zo kan iedere bezoeker zijn of haar ervaring naar eigen wens afstemmen, terwijl de volledige aandacht bij de voorstelling blijft.

Deze nieuwste ontwikkeling vormt een waardevolle aanvulling op de bestaande technologie van Panthea en onderstreept de ambitie van het bedrijf om podiumkunsten inclusiever, aantrekkelijker en toegankelijker te maken voor iedereen. Meer info: www.panthea.com  

Auracast
Auracast is gebaseerd op een nieuwe Bluetooth-variant: Bluetooth Low Energy Audio (LE Audio). In tegenstelling tot de klassieke Bluetooth-verbinding (één-op-één) maakt Auracast het mogelijk om audio te broadcasten naar een onbeperkt aantal ontvangers, vergelijkbaar met een radiosignaal. Met één zender kun je tientallen luisteraars tegelijk bereiken, zonder dat zij een app of extra apparatuur nodig hebben, mits hun hoortoestel of oordopjes Auracast ondersteunen. Deze technologie is bij uitstek geschikt voor publieke omgevingen zoals theaters, waar geluidskwaliteit én bereik essentieel zijn. Ringleiding is een systeem dat ontworpen is voor slechthorenden. Auracast en wifi audio streaming kunnen zowel gebruikt worden door slechthorenden als door luisteraars die minder horen door een tijdelijke verkoudheid of niet gestoord willen worden door omgevingsgeluid. Of gewoon door luisteraars die willen genieten van optimaal geluid. Grote merken als Samsung, JBL en Android ondersteunen het al. Meer info: www.hoorexpert.nl  

NaviLens: toegankelijke Event-informatie voor iedereen!
In theaters, op festivals en bij concerten, congressen en beurzen heeft de bezoeker behoefte aan actuele en toegankelijke informatie. NaviLens Technologie maakt informatie snel en gemakkelijk toegankelijk in 42 talen en voor iedereen: mensen mét en zonder een visuele beperking.

NaviLens is een systeem met zichtbare codes (een soort QR-codes) die via de gratis NaviLens GO App en de gratis NaviLens App (gesproken tekst voor mensen met een visuele beperking) wordt gepresenteerd aan de gebruiker via de smartphone. Voordeel van NaviLens codes is dat ze via de smartphonecamera leesbaar zijn op grote afstand (tot wel dertig meter), zonder focussen, onder een grote hoek (160?) en bij weinig licht. De respons is er binnen één seconde na scannen. Achter de code kan elke gewenste informatie worden gekoppeld, bv. actuele dynamische programma-informatie. Naast informatie geven is NaviLens Technologie ook geschikt voor digitale routegeleiding voor iedereen. Handig in complexe eventomgevingen. 

PBTconsult is gespecialiseerd in toegankelijkheid van de gebouwde omgeving en events en official implementation partner voor NaviLens in Nederland. Meer informatie op www.pbtconsult.nl. 

Weg met die neklus! Phonak biedt nu Direct Streaming 
Phonak rolt haar bewezen RogerDirect Streaming techniek uit voor slechthorende theaterbezoekers. De bedrijfseigen techniek biedt een unieke ervaring voor de hoortoesteldrager door het high-end geluid dat direct naar de hoortoestellen wordt gestreamd, zonder neklusje. De geluidskwaliteit is vergelijkbaar met Auracast, met het grote verschil dat het Phonak systeem nu al door zeer veel bezoekers gebruikt kan worden (het aantal verkochte hoortoestellen met ingebouwde Auracast is nog zeer beperkt). Phonak levert sinds 2018 hoortoestellen die geschikt zijn voor Direct Streaming en het is een populair merk, wat maakt dat veel slechthorenden direct profiteren. Voor de overige hoortoestellen is ook altijd nog een neklusje beschikbaar. Met een zeer scherpe setprijs van €1995,- heeft uw theater al een complete basisset. Bij RogerDirect heeft de bezoeker geen app nodig. Kiest u voor Phonak? Phonak werkt nauw samen met audicienswinkels rondom uw theater om uw theater te promoten bij Phonak-dragers. Direct Streaming geeft veel slechthorenden namelijk een nieuwe, unieke ervaring die tot voor kort niet mogelijk was. Kijk op www.phonakvoortheaters.nl voor meer informatie over haar luistervoorzieningen.