Microfoon met acht lobes voor 3x3-basketbal: makkelijkste wat er is

In juni vonden de FIBA 3x3 World Tour Masters & Women’s Series Amsterdam 2026 plaats: een drie-tegen-drie basketbaltoernooi met internationale allure. Locatie: het NDSM-terrein in Amsterdam-Noord in een enorme tent, met aan één zijde een formidabel uitzicht over het IJ. Een groot gedeelte van het terrein werd omgetoverd tot een basketbalparadijs met allerlei basketbal-gerelateerde activiteiten en aanlokkelijke eet- en drinkfaciliteiten. AV & Entertainment sprak met de van oorsprong Finse Tuomo Tolonen, Sr. Director Strategic Market Development bij Shure, over de inzet van de bijzondere DCA901 broadcast array-microfoon.

Tekst: Alex Buurman - Openingsfoto: Fiba 3x3

De Shure DCA901 lijkt haast wel te zijn ontwikkeld met basketbal in gedachten. De opstelling op dit FIBA-evenement voedt althans die suggestie, maar het werkingsprincipe is gericht op allerlei soorten evenementen waarbij microfoons het geluid van verschillende posities in een ruimte of op een oppervlak moeten registreren. Je zou - als andere oplossing - ook kunnen denken aan draadloze microfoons die je bevestigt op de sporters en bijvoorbeeld bij honkbal aan microfoons die je ingraaft onder de honken. Maar in praktische zin, alleen al vanwege de voorbereidingstijd, is dat niet haalbaar. Vooralsnog worden voor dit soort evenementen vooral shotgun-microfoons ingezet, waarvan je er dan een aanzienlijk aantal nodig hebt en waarvan de plaatsing en afstelling zeer tijdrovend zijn. Het balanceren van microfoonsignalen in zo’n set-up is bovendien een flinke klus.

Shure DCA901 met deadcat

Focus
Heel kort door de bocht komt het er bij de inzet van de Shure DCA901 op neer dat één microfoonunit in staat is zich te focussen op meerdere - in dit geval tot acht – posities op een speelveld. ‘Focussen’ kun je in deze toepassing heel letterlijk nemen, want de DCA901 kent tot acht lobes; zones rondom de unit die individueel ‘in beeld’ kunnen worden gebracht. Dat focussen kan tegelijkertijd zowel horizontaal als verticaal. Zo kunnen posities die specifieke basketbalgeluiden produceren geïsoleerd van andere gebieden worden geregistreerd. Denk daarbij aan de vloer onder de basket, waar het nodige piepen van de zolen van sportschoenen plaatsvindt, het middenveld waar wordt gedribbeld en het geluid van de bal tegen het bord en op de ring van de basket.

NBA
“De DCA901 werd vorig jaar op de IBC geïntroduceerd”, vertelt Tuomo Tolonen. “Ze zijn vervolgens veelvuldig gebruikt voor het vastleggen van allerhande sportgeluiden. We hebben er veel mee gedaan bij basketbal en we werken momenteel samen met zowel de NBA als het universiteitsbasketbal in de VS. Ik ontmoette de mensen van het Nederlandse audiobedrijf Peak Audio op CUE2026, waar ze informeerden naar de DCA-microfoon. Ik heb ze het een en ander uitgelegd en ze nodigden me uit voor een 3x3-basketbaltoernooi in Amsterdam. Ik vind het belangrijk erbij te zijn als de microfoons voor het eerst worden ingezet, zodat mensen begrijpen hoe flexibel ze zijn en hoe eenvoudig ze zijn op te zetten. Ik laat zien wat je ermee kunt doen en leg de broadcastmensen uit hoe ze ermee moeten omgaan.”

De DCA901 op de tribune

Beamforming
De DCA901 is dus een zogenaamde arraymicrofoon. Hij maakt gebruik van 78 piepkleine MEMS-transducers. Er kunnen tot acht zeer directionele ‘microfoonopstellingen’ worden gecreëerd; zogenaamde ‘boundary-forming microfoons’. Je hoeft niet alle acht tegelijkertijd te gebruiken; je kunt er één, twee, vier of maximaal acht gebruiken. Het principe van klassieke beamforming is relatief eenvoudig: de signalen van een aantal microfoons worden gelijktijdig vastgelegd, waarna de afzonderlijke signalen in tijd worden verschoven. Zo kan vervolgens de looptijd van het geluid van de gewenste bron naar elke afzonderlijke microfoon worden gemanipuleerd. Voor elk punt wordt een geluidsdrukspectrum berekend. Deze methode staat bekend als ‘delay-and-sum-beamforming’.

Ontwikkeling
Het is een spannend proces volgens Tuomo Tolonen: “Conventionele microfoontechnologie is al vele, vele jaren niet echt vooruitgegaan. De bekende principes bestaan allemaal uit één transducer die akoestische energie omzet in elektrische signalen. We kunnen de frequentierespons, gevoeligheid, de grootte van het diafragma, de magneten en dergelijke weliswaar aanpassen, maar de kern van de manier waarop geluid wordt opgevangen, is al heel lang niet echt verder ontwikkeld. Dit is uitdagend, maar het kost wat tijd voordat mensen eraan gewend zijn. Je hebt te maken met zo’n veertig jaar aan werkgewoontes. We zijn er immers zó aan gewend om bij situaties zoals dit sportevenement shotgun-microfoons te plaatsen voor het actiegeluid, of je favoriete microfoon die je al decennialang gebruikt. Je hoeft je geen zorgen te maken over faseverschillen tussen de lobes onderling, want dat wordt allemaal intern afgehandeld. Terwijl als we meerdere shotgun-microfoons zouden opstellen om het geluid vanaf het veld op te vangen, elk van die microfoons qua fase zou moeten worden gecheckt en afgestemd. Het is dus wel een andere manier van werken, maar zodra mensen dit zien, zeggen ze: ‘Dit is het makkelijkste wat er is’.”


Action Isolator

Modus:   Basketbal
Isolatie:  Piepende schoenen, dribbels, schoten tegen de ring, actie op het veld

Modus: Honkbal    
Isolatie: Het kaatsen van de knuppel, het vangen van de bal in de handschoen, details van het speelveld

Modus: Hockey    
Isolatie: Puck-geluiden, klappen tegen de boarding, skate-geluiden

Modus: Commentator    
Isolatie: Stemgeluid van dichtbij, via handhelds of headsets

Modus: Algemeen    
Isolatie: Onderdrukking van omgevings- en achtergrondgeluid

Netwerken
De DCA901 wordt aangesloten via één UTP-kabel. Via deze kabel kan de microfoon worden bediend, wordt audio door middel van Dante of AES67 naar de mengtafel verstuurd en krijgt de unit voeding (PoE). Dat maakt het plaatsen van een DCA901 buitengewoon simpel. Via Dante kun je vervolgens kiezen voor elk van de acht lobes individueel (output 1-8), een mono automix (output 9), een stereo automix (output 10 + 11) en een PFL-signaal (output 12) om de individuele lobes af te luisteren. De bediening verloopt via een webapplicatie. Nadat met de software Shure Discovery (Mac en Windows) de DCA op het netwerk is gevonden, kan met elke browser de ingebouwde webinterface van de microfoon worden geopend. Deze biedt een uitgebreide, grafische UI waarin de lobes kunnen worden gemanoeuvreerd; gericht en in- of uitgezoomd.

Action Isolator
Een belangrijke add-on, die momenteel in ontwikkeling is, is de extra software Action Isolator. Deze kan in de Dante-keten worden ingebracht en zorgt voor het extreem selectief isoleren van acht signalen met gebruikmaking van AI. Action Isolator heeft daarvoor presets gebaseerd op specifieke sporten. Tuomo Tolonen: “Wat deze software weet, is dat basketbalgeluiden bestaan uit een stuiterende bal, piepende sportschoenen en het raken van het bord en het net. We hebben de software in lege arena’s geleerd dat dát de geluiden van basketbal zijn. Wat je vervolgens kunt doen, is bepalen hoeveel isolatie je nodig hebt. In een volle NBA-arena kunnen 18.000 mensen staan te schreeuwen en de PA te blèren en als we de isolatie op High zetten, wordt vrijwel het hele publiek weggefilterd en houd je alleen nog maar het gekraak van de schoenen en het stuiteren van de bal over. Je kunt dan het geluid van het publiek en ander omgevingsgeluid naar believen in balans brengen.”

Op het moment zijn er voor Action Isolator vijf AI-gebaseerde modi beschikbaar (zie kadertekst). Action Isolator is er voor Windows 11 en is momenteel gratis te downloaden van de Shure-website. De software kan overal in een Dante-netwerk worden ingepast en gerouteerd.

Productie op afstand
De DCA901 is ontworpen met moderne infrastructuren in gedachten. Tuomo Tolonen: “Er worden tegenwoordig veel uitzendingen op afstand geproduceerd. Zo kan de Formule 1 bijvoorbeeld in Australië plaatsvinden, maar wordt het gemixt in het Verenigd Koninkrijk. Een IP-gebaseerde array is dus perfect voor een infrastructuur zoals hier én producties op afstand. Als de technicus die in de uitzendwagen zit om wat voor reden dan ook halverwege het evenement vaststelt dat er in een van deze lobes bijvoorbeeld een bijzonder hinderlijke toeschouwer zit te schreeuwen, dan hoeft hij alleen maar die positie zachter te zetten of de lobe ergens anders op te richten; letterlijk met één druk op de knop.”