Het meisje met het rode haar

av-entertainment.nl

Op het moment van spreken zijn het drukke tijden voor Hans Cornelissen. De première van Fatal Attraction komt met reuzepassen dichterbij, op de voet gevolgd door die van 'Het meisje met het rode haar'. Met name die laatste zat bij Cornelissen lang in het achterhoofd, opgeborgen onder de noemer 'ooit nog doen'. Nu was de tijd daar. "Ik heb de speelfilm in 1981 heel bewust meegemaakt. Ik speelde met Renée Soutendijk in Zeg 'ns Aaa toen zij de hoofdrol in die film kreeg, vandaar. Bovendien is het dit jaar zeventig jaar geleden dat Hannie Schaft werd gefusilleerd en de oorlog kort daarna ten einde was. Dus als je het dan wilt doen, dan is dat een mooie aanleiding."

Het verhaal rondom Hannie Schaft heeft Cornelissen altijd geboeid, vertelt hij. "Het is een ander soort verhaal dan veel andere oorlogsverhalen. Wat mij en het creatieve team intrigeerde was ook hoe de geest van zo'n jonge vrouw werkt. Het verzet is een breder gedragen fenomeen. Soms bestaat de neiging om te doen alsof zo'n beetje elke Nederlander zich goed heeft opgesteld, maar dat is natuurlijk niet zo. Maar zij wel, en ze ging daarin ver. Ze was moedig, een heldin en best extreem. Ook dat komt terug in het verhaal. Ze nam al heel snel geen genoegen met het drukken van stencils alleen. Ze wilde schieten, zoals ze zelf zei. En niet op Duitsers, maar op verkeerde Nederlanders, dat vond ze de ergste."

Het theaterstuk is gebaseerd op de roman van Theun de Vries, uit 1956. Ook de gefingeerde namen zijn uit dat verhaal overgenomen. Cornelissen: "We hebben er bewust voor gekozen om de lijn van de roman te volgen. Dat hadden we niet hoeven doen, want het kost ook nog geld om die rechten te kopen. We hadden het ook gewoon zelf kunnen maken, omdat de historische feiten er nu eenmaal zijn. Maar Theun de Vries heeft zich op die feiten gebaseerd, maar heeft zich natuurlijk ook wat dichterlijke vrijheden gepermitteerd in het verhaal, om het toegankelijker en leesbaarder te maken. Daarom hebben wij zijn verhaal gevolgd. We hebben daarbij ook nog theatrale beslissingen genomen, bijvoorbeeld door meerdere karakters in één figuur te bundelen."

Het bedompte en beangstigende gevoel uit de oorlogstijd én de geestelijke toestand en veranderingen van Hannie Schaft waren zaken die op een of andere manier uitgebeeld moesten gaan worden op toneel. Door het acteerwerk natuurlijk, maar ook door het juiste gebruik van licht én door creatieve oplossingen. "Qua plaatje zaten we in het voortraject snel op één lijn", legt Cornelissen uit. "Decorontwerper Eric van der Palen klopte al snel met een eerste voorstel aan bij regisseur Paul van Ewijk. Die was meteen enthousiast. Toen heb ik gekeken en ik had meteen hetzelfde: cool! Het is heel eenvoudig en gestileerd. Wat ik bijvoorbeeld héél sterk vind, zijn de scènes waarin Hannie in de cel zit. Daarbij wordt gebruikgemaakt van een diafragma dat kleiner wordt gemaakt. Je kijkt als het ware door een luik en dan is ze dus in de cel. Geen gedoe met tralies en dergelijke, maar puur het benauwen door het kleinere diafragma. Daarbij hoor je dan heel hard het geluid van een dichtvallende celdeur?..BAM?..en je bent er. Je moet het maar bedenken."

Volgens Cornelissen was het zaak om van het stuk geen droog geschiedenisboek te maken. "Het is namelijk wel theater. Je moet amuseren, of het nou in drama of in comedy is, ook als het een verschrikkelijk verhaal is. Op een bepaalde manier moet het entertainen. Hannie's belangrijkste contact bij de Raad van Verzet was Jan Bonekamp, die zowel in het boek van De Vries als in het theaterstuk Hugo genoemd wordt. Tussen die twee ontstaat een meer dan normale affectie, maar ze besluiten niets met die gevoelens te doen, omdat er belangrijkere zaken te verrichten zijn. Ook dat is een lijn die we er hebben ingebracht. Ook zo kom je in de twijfel en in de geest van die vrouw. Hugo wordt bovendien eerder gefusilleerd dan Hannie. Bij haar knapt er dan iets in haar geest. Ze wordt harder en heftiger." In het stuk zitten ook luchtige momenten. Er is echt voor gekozen om er muziektheater van te maken, met sterke gezongen passages. "Dat is mooi gedaan", vertelt Cornelissen. "Dan gaat bijvoorbeeld het repeterende geluid van de stencilmachine over in een lied. Het maakt het allemaal toegankelijker voor een breder publiek en dat is precies de bedoeling. Als we bijvoorbeeld ook een jonger publiek weten te raken, dan blijft het verhaal beter behouden. Er is mede daarom ook een samenwerking met de Stichting Nationale Hannie Schaftherdenking ."

Bij een bekend verhaal, wat het verhaal van Hannie Schaft natuurlijk is, kan het gevaar dreigen om in herhaling te vallen. Dat maakt het creatieve traject niet altijd makkelijk, vertelt Cornelissen. "Je kiest bijvoorbeeld ook hoe je het verhaal wil gaan vertellen. Wij hebben besloten dat niet chronologisch te doen. Al na een kwartier is er een scène waarin Hannie in de cel zit, iets dat eigenlijk pas aan het eind van het verhaal daadwerkelijk gebeurt. Heel filmisch dus en daarmee vraag je best wel wat van je publiek." Ook qua vormgeving werden duidelijke keuzes gemaakt. "Je had ervoor kunnen kiezen om het allemaal heel realistisch te maken, maar dat is juist niet gebeurd. Ook uit budgettaire overwegingen trouwens én vanwege de vele verplaatsingen. Eric van der Palen kwam met een heel gestileerd beeld, waarin de acteurs soms vijf meter lopen en dan op een andere locatie zijn. Uiteraard ondersteund door eenvoudige decorwisselingen en het licht. Het is echt een licht- en geluidsdecor, dat zijn heel belangrijke elementen in de voorstelling."

Zo'n twee jaar geleden was duidelijk dat Cornelissen en consorten het stuk zouden gaan maken en die tijd was ook wel nodig. Al helemaal omdat álles aan de productie nieuw is, ook de muziek bijvoorbeeld. "Dan heb je dus verschillende ontwikkelingsprocessen tegelijkertijd", legt Cornelissen uit. "Het moet allemaal samenkomen. In totaal zijn er zo al vijf of zes versies van het script geweest." Gaandeweg is er technisch gezien niet zo veel veranderd, al was de montageweek op dat vlak juist wel wat lastig. "De hele staging moest worden aangepast. Op een bepaald moment komt er namelijk een buizenconstructie uit de vloer omhoog en daar waren tijdens de eerste try-out problemen mee. Hij kwam twee keer omhoog toen het niet de bedoeling was en wilde vervolgens ook niet meer naar beneden. Dat heeft wel wat schrammen en blauwe plekken bij de cast opgeleverd, maar het probleem is nu verholpen. Op dit moment worden ook decortechnisch nog wat veranderingen doorgevoerd. Het schilderwerk was namelijk te mooi. Het moet allemaal nog wat rauwer en gruiziger gemaakt worden. Het zijn allemaal geen ingrijpende dingen hoor, het is meer een kwestie van kritisch zijn op jezelf."

Bij het kritisch kijken naar een productie komt het Hans Cornelissen goed uit dat hij in zijn carrière alle kanten van het vak heeft mogen zien. "Ik heb de technische kant een beetje gezien en natuurlijk veel gespeeld en gecast. Ik vind het leuk dat al die facetten nu samenkomen in mijn huidige functie. Dat is ook wat het vak zo mooi maakt. Daarnaast ben ik ook altijd trots op de mensen waarmee ik werk. Ik probeer te zorgen dat ik heel goede mensen om me heen heb en ook nu zijn we daarin weer geslaagd. Regisseur Paul van Ewijk, componist Tom Bakker, hoofd techniek Leyn Hinrichs en al die andere mensen. Het is lekker om daarin als creatief verantwoordelijke een spin in het web te zijn. Om de juiste mensen bij elkaar te brengen en het publiek uiteindelijk tevreden te zien, zij bepalen uiteindelijk namelijk of het geslaagd is of niet."

Hans Cornelissen vindt het wat al te ijdel om te zeggen dat hij nú al trots is op 'Het meisje met het rode haar'. "Maar het is wel een productie waarvan ik weet dat we er met alle mogelijke inzet aan hebben gewerkt", zegt hij. "Schrijvers, regisseur, creatives, cast?.iedereen heeft zich enorm ingezet. Ondanks de beperkingen waarmee je gewoon te maken hebt, zoals het budget en het vele reizen, zetten we iets moois neer. Daar heb ik nu al een goed gevoel over. We hebben integer en hard gewerkt binnen ons vermogen. Het is nu voor 85% klaar, zo zie ik het eigenlijk. In de twaalf dagen die ons nu resten moeten we zo dichtmogelijk naar de 100% toe. We hebben duidelijke keuzes gemaakt in het traject en die moeten zich nu gaan uitbetalen. We'll see?."

theater&podia Productie

Dit jaar is het zeventig jaar geleden dat verzetsheldin Hannie Schaft geëxecuteerd werd in de Bloemendaalse duinen. Aanleiding voor DommelGraaf & Cornelissen om juist nu theaterstuk 'Het meisje met het rode haar' op de planken te brengen. "Dit verhaal stond al een hele tijd op mijn lijstje", vertelt de trotse artistiek directeur Hans Cornelissen.

"Het is echt een licht- en geluidsdecor, dat zijn heel belangrijke elementen in de voorstelling."

Kijk voor meer

informatie op

www.av-entertainmentprojects.nl

"Ik probeer te zorgen dat ik heel goede mensen om me heen heb en ook nu zijn we daarin weer geslaagd."